سوال 11320

بسم الله الرحمن الرحیم
سلام علیکم
مرحوم فیض کاشانی در کتاب المحجة البیضاء: اندیشیدن در روایاتی که در فضیلت کظم غیظ، حلم و عفو وارد شده، توجه به پاداش‌هایی که در این روایات برای فروبردن خشم ذکر شده، به یاد آوردن قدرت و خشم الهی، توجه به زشتی حالتش در حالت خشم و سرزنش حس انتقام‌جویی را به عنوان راهکارهای علمی کنترل خشم بیان کرده است.[فیض کاشانی، المحجة البیضاء، مؤسسة النشر الاسلامی، ج۵، ص۳۰۶-۳۰۷.]
همچنین فیض کاشانی از استعاذه و تغییر حالت، به عنوان راهکارهای عملی کظم غیظ یاد کرده است. او بیان می‌کند که اگر استعاذه کارساز نشد در صورتی که انسان خشمگین، ایستاده است بنشیند و در صورتی که نشسته است تکیه دهد یا بخوابد. همچنین در برخی روایات، خشم به آتش تشبیه شده و گفته شده آتش را جز آب خاموش نمی‌کند پس کسی که خشمگین است، وضو بگیرد.[ فیض کاشانی، المحجة البیضاء، مؤسسة النشر الاسلامی، ج۵، ص۳۰۶-۳۰۷.]
به همین منظور یک آیه از قرآن کریم و چهل حدیث از معصومین صلوات الله علیهم خدمت شما تقدیم می شود.
امید این که با توجه به این توصیه ها راهکاری مناسب با شخصیت و شرایطی که دارید به دست بیاورید و از آن برای فروخوردن خشم استفاده کنید.
قرآن کريم :

الَّذينَ يُنْفِقونَ فِى السَّرّاءِ وَ الضَّرّاءِ وَ الْكاظِمينَ الْغَيْظَ وَ الْعافينَ عَنِ النّاسِ وَ اللّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنينَ؛

[سوره آل عمران، آيه ۱۳۴]

(پرهيزكاران) كسانى هستند كه در توانگرى و تنگدستى انفاق مى كنند و خشم خود را فرو مى برند و از خطاى مردم در مى گذرند ، و خداوند نيكوكاران را دوست دارد .

احادیث
۱ امام صادق عليه السلام:
بردبارى چراغ خداست... پنج چيز است كه بردبارى مى طلبد: شخص عزيز باشدو خوار شود، راستگو باشد و نسبت ناروا داده شود، به حق دعوت كند و سبكش بشمارند،بى گناه باشد و اذيت شود، حق طلبى كند و با او مخالفت كنند. اگر در هرپنج مورد، به حق رفتار كنى، بردبار هستى... .

[بحارالأنوار، ج ۷۱، ص ۴۲۲، ح۶۱]

۲ پيامبر صلي الله عليه و آله:
بدانيد كه بهترين انسان ها كسانى هستند كه دير به خشم آيند و زود راضى شوند.

[نهج الفصاحه، ح۴۶۹]

۳ امام على عليه السلام:
بردبارى پرده اى پوشاننده و عقل شمشيرى برنده است، پس عيبهاى اخلاقى خودرا با بردبارى بپوشان و با عقلت به جنگ هوا و هوست برخيز.

[نهج البلاغه، حكمت ۴۲۴]

۴ پيامبر صلي الله عليه و آله:
انسان هيچ جرعه اى ننوشيد كه نزد خدا از جرعه خشمى كه براى رضاى خدا فروخورد بهتر باشد.

[نهج الفصاحه، ح۲۶۲۸]

۵ امام على عليه السلام:
اگر بردبار نيستى خود را بردبار جلوه ده، زيرا كمتر كسى است كه خود را شبيهگروهى كند و بزودى يكى از آنان نشود.

[نهج البلاغه، حكمت ۲۰۷]

۶ پيامبر صلي الله عليه و آله:
خشم از شيطان و شيطان از آتش آفريده شده است و آتش با آب خاموش مى شود،پس هرگاه يكى از شما به خشم آمد، وضو بگيرد.

[نهج الفصاحه، ح۶۶۰]

۷ پيامبر صلي الله عليه و آله:
آدم بردبار به پيامبرى نزديك است.

[بحارالأنوار، ج ۴۳، ص ۷۰، ح۶۱]

۸ پيامبر صلي الله عليه و آله:
هر كس در حالى كه مى تواند خشم خود را عملى كند، آن را فرو برد، خداوند او راسرشار از آرامش و ايمان مى كند.

[نهج الفصاحه، ح ۲۷۷۸]

۹ پيامبر صلي الله عليه و آله:
بردبار نيست آن كه با كسى كه چاره اى جز معاشرت با او ندارد به نيكىمعاشرت نكند تا اين كه خداوند براى او راه نجاتى از معاشرت با وى فراهمآورد.

[كنزالعمال، ج ۳، ص۱۳۰، ح۵۸۱۵]

۱۰ پيامبر صلي الله عليه و آله:
كمال دليرى آن است كه كسى خشمگين شود و خشمش شدّت گيرد و چهره اشسرخ شود و موهايش بلرزد، امّا بر خشم خود چيره گردد.

[نهج الفصاحه، ح۱۸۷۲]

۱۱ امام على عليه السلام:
بردبارى آتش خشم را فرو مى نشاند و تندى، آن را شعله ورتر مى كند.

[غررالحكم، ج ۲، ص ۱۲۳، ح ۲۰۶۳]

۱۲ پيامبر صلي الله عليه و آله:
هر كس خشم خود را نگه دارد خداوند عذابش را از او باز مى دارد.

[بحارالأنوار، ج ۷۳، ص ۲۶۳، ح۷]

۱۳ امام على عليه السلام:
كسى كه چون ناتوان شود هجوم برد و چون قدرت يابد انتقام گيرد بردبار نيست،بلكه بردبار كسى است كه قدرت داشته باشد اما گذشت كند و بردبارى بر تمامى امور اوغالب باشد.

[غررالحكم، ج ۵، ص ۹۱، ح۷۵۲۹]

۱۴ امام على عليه السلام:
دير خشم و زود گذشت باش و قبولِ عذر را دوست بدار.

[غررالحكم، ج ۴، ص ۶۰۷، ح۷۱۶۵]

۱۵ امام على عليه السلام:
هر كس در مقابل دشمن بردبار باشد بر او پيروز مى شود.

[كنزالفوائد، ص۱۴۷]

۱۶ امام على عليه السلام:
خشم هم نشين بسيار بدى است: عيب ها را آشكار، بدى ها را نزديك و خوبى ها رادور مى كند.

[غررالحكم، ج۳، ص ۲۵۷، ح۴۴۱۷]

۱۷ امام على عليه السلام:
هر كس با زشتىِ سبكسرى تو را خشمگين كرد تو با زيبايى بردبارى او را بهخشم آور.

[غررالحكم، ج ۵، ص۳۳۳، ح ۸۶۲۰]

۱۸ امام على عليه السلام:
تواناترين مردم در تشخيص درست كسى است كه خشمگين نشود.

[غررالحكم، ج ۲، ص ۴۰۸، ح۳۰۴۷]

۱۹ پيامبر صلي الله عليه و آله:
حاصل بردبارى: آراسته شدن به خوبيها، هم نشينى با نيكان، ارجمند شدن، عزيزگشتن، رغبت به نيكى، نزديك شدن بردبار به درجات عالى، گذشت، آرامش و تأنى،احسان و خاموشى. اينها ثمره بردبارى عاقل است.

[تحف العقول، ص۱۶]

۲۰ امام على عليه السلام:
بدترين دشمن آدمى خشم و شهوت اوست، پس هر كس آن دو را در اختيار بگيرد،مقامش بالا مى رود و به هدفش مى رسد.

[غررالحكم، ح ۳۲۶۹]

۲۱ پيامبر صلي الله عليه و آله:
سه چيز در دنيا و آخرت از مكارم اخلاق است: از كسى كه به تو ظلم كرده درگذرى، باكسى كه با تو قطع رابطه كرده، رابطه برقرار كنى و با كسى كه با تو سبكسرى مى كندبردبارى نمايى.

[نهج الفصاحه، ح ۱۲۸۸]

۲۲ امام على عليه السلام:
حاضر جواب ترين مردم كسى است كه خشمگين نشود.

[غررالحكم، ج ۲، ص ۳۹۰، ح ۲۹۵۰]

۲۳ امام على عليه السلام:
از نشانه هاى پرهيزكاران اين است كه مى بينى در دين نيرومند... در كسب دانشحريص و داراى علم همراه با بردبارى اند.

[نهج البلاغه، خطبه ۱۹۳]

۲۴ امام على عليه السلام:
خشم شديد، چگونگى گفتار را تغيير مى دهد، اساس استدلال را بر هم مى ريزد وتمركز فكرى را از بين مى برد.

[بحارالأنوار، ج ۷۱، ص ۴۲۸]

۲۵ امام على عليه السلام:
خير آن نيست كه ثروت و فرزندانت زياد شود، بلكه خير آن است كه دانشت بسيار وبردباريت افزون گردد.

[نهج البلاغه، حكمت ۹۴]

۲۶ امام باقر عليه السلام:
اگر به تو نسبت دروغ دادند، خشمگين مشو.

[تحف العقول، ص۲۸۴]

۲۷ امام على عليه السلام:
بردبارى و وقار دو همزادند كه همّت عالى آنها را به وجود مى آورد.

[نهج البلاغه، حكمت ۴۶۰]

۲۸ امام باقر عليه السلام:
هر كس در حال ايستادن خشمگين شود، بنشيند كه اين كار به سرعت وسوسهشيطان را از او دور مى كند و اگر نشسته است، برخيزد.

[بحارالأنوار، ج۷۳، ص ۲۶۴، ح۹]

۲۹ امام على عليه السلام:
با بردبارى خود را از خشم پنهان كن و با فهم و دانايى از وهم و خيال چشم بپوش.

[غررالحكم، ج۲، ص ۱۹۹، ح ۲۳۶۵]

۳۰ امام صادق عليه السلام:
كسى كه هنگام خشم خوددار نباشد، از ما نيست.

[كافى، ج ۲، ص ۶۳۷، ح۲]

۳۱ امام على عليه السلام:
ارزش تو به ادب توست، پس آن را با بردبارى آراسته كن.

[غررالحكم، ج ۳، ص ۵۷، ح ۳۸۱۳]

۳۲ امام صادق عليه السلام:
هيچ بنده اى نيست كه خشمى را فرو خورد مگر آنكه خداوند عزوجل در دنيا وآخرت بر عزت او بيفزايد.

[اصول كافى، ج ۲، ص ۱۱۰]

۳۳ امام على عليه السلام:
هر گاه خداوند بنده اى را دوست بدارد او را با آرامش و بردبارى آراسته مى گرداند.

[غررالحكم، ج ۳، ص ۱۶۱، ح ۴۰۹۹]

۳۴ امام صادق عليه السلام:
خشم كليد همه بدى هاست.

[كافى، ج۲، ص ۳۰۳، ح۳]

۳۵ امام على عليه السلام:
اول نتيجه اى كه شخص بردبار از بردباريش مى گيرد، پشتيبانى مردم از او در برابرنادان است.

[وسائل الشيعه، ج ۱۱، ص ۲۱۲]

۳۶ امام صادق عليه السلام:
هر كس سه بار بر تو خشم گرفت ولى به تو بد نگفت، او را براى خود به دوستىانتخاب كن.

[معدن الجواهر، ص۳۴]

۳۷ امام على عليه السلام:
بردبارى نورى است كه جوهره آن عقل است.

[غررالحكم، ج ۱، ص ۳۱۱، ح ۱۱۸۵]

۳۸ امام صادق عليه السلام:
مؤمن چون خشمگين شود، خشمش او را از حق بيرون نبرد و چون خشنود شود،خشنوديش او را به باطل نكشاند و چون قدرت يابد بيش از حقّ خود نگيرد.

[بحارالأنوار، ج ۷۸، ص ۲۰۹، ح۸۵]

۳۹ امام باقر عليه السلام:
بردبارى لباس عالم است، پس تو خود را از آن عريان مدار.

[كافى، ج ۸، ص ۵۵]

۴۰ امام هادى عليه السلام:
بر زيردستان خشمگين شدن نشانه پَستى است.

[بحارالأنوار، ج۷۸، ص ۳۷۰، ح ۴]

گردآورنده این چهل حدیث برادر بزرگوارم جناب آقای هادی موحدی هستند که برایشان سلامتی آرزومندم.

با سلام
خشم یک نوع هیجان است که در موقعیت های مختلف بروز می کند لذا بازداری و سرکوب آن راه حل درست نیست بلکه باید مدیریت شود
چند راهکار ساده:
از موقعیت دور شوید
مرور ذهنی موقعیت خشم آور را کاهش دهید
هیجان خود را با یک فعالیت مناسب تخلیه کنید
ذهن خود را از موضوع منحرف کنید
پیش از واکنش اندکی مکث کنید و نفس عمیق بکشید