سوال 13052

از والدین ناامید می شنویم: چرا فرزند من که ماندن در صندلی خود و تمرکز روی درس در مدرسه را تقریباً غیرممکن می‌داند، می‌تواند ساعت‌ها میخکوپ پای صفحه‌ی مانیتور بنشیند؟ او تمام نشانه‌های اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی را دارد، به جز وقت‌هایی که بازی ویدیویی می‌کند. و هنگامی که به او می‌گوییم بازی را متوقف کند و سر میز شام بیاید مقاومت می‌کند.

دیدن این ترکیب رفتارها والدین را به فکر چند چیز می اندازد: آیا انجام بازی های ویدیویی واقعا باعث اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی می‌شود؟ آیا باعث شدید شدن این اختلال می‌شود؟ آیا تمرکز شدید این کودک روی بازی‌های ویدیویی به این معنی است که او اصلا اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی ندارد؟

بیایید هر کدام از این مسائل را بررسی کنیم.

ظاهر خاص

پیش از هرچیزی، طبق گفته ناتالی ودر، روانپزشک کودک و نوجوان درموسسه چایلد مایند، که بیماران زیادی با این اختلال دارد، «هیچ مدرکی وجود ندارد که ثابت کند تلویزیون و بازی‌های ویدیویی باعث ایجاد اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی می‌شوند». با این وجود برنامه‌های تلویزیونی که سرعت بسیار بالایی دارند و بازی‌های ویدیویی ظاهر خاص و جذابی برای کودکانی که مبتلا به اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی هستند دارد.

ودر می‌گوید:«اگر انیمیشن باب اسفنجی یا بازی‌های ویدیویی را در نظر بگیرید، متوجه می‌شوید که در آن‌ها هر لحظه اتفاقی در حال رخ دادن است. در بازی‌های ویدیویی باید در لحظه واکنش نشان دهید. در غیر این صورت می‌بازید. وقتی برای فکر کردن نیست. پس کودکانی که اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی دارند به سمت این بازی‌ها کشیده می‌شوند. در این بازی‌ها هیچ وقفه‌ای وجود ندارد که به آن‌ها اجازه دهد راجع به مسئله دیگری فکر کنند.»

انفجار توجه

بازی‌های ویدئویی به طور موثر توجه کودکانی که در بقیه ابعاد زندگی تمرکز را بسیار دشوار می‌دانند جلب می کند. اما توجهی که کودکان نسبت به بازی‌های ویدیویی دارند با توجهی که لازمه سایر کارهاست متفاوت است..

دکتر رون استاینگارد، روانپزشک کودک و نوجوان در موسسه ذهن کودک می‌گوید: «فعالیت مداوم به معنای توجه مداوم نیست. کاری که باید انجام شود به سرعت در حال تغییر است، انفجارهای کوتاه مدت توجه تنها چیزی است که اتفاق میفتد. این بازی‌ها دائماً نقاط تمرکز خود را تغییر می‌دهند و لذت و پاداش آنی وجود دارد.»

منطقی است که برای کودکان مبتلا به اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی هستند بازی‌ها جذاب‌تر از یک فرد معمولی به نظر می‌رسند. استاینگارد خاطرنشان می‌کند:«هیچ چیز دیگری در زندگی به این سرعت حرکت نمی‌کند و پاداش نمی دهد.»

نظارت بیش از حد

استاینگارد خاطرنشان می کند که یک نظریه توسط زیست شناسان تکاملی وجود دارد که می‌گوید علت وجود اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی در ژن‌ها این بود که در عشایر اولیه به افرادی که از اردوگاه مراقبت می‌کردند این امکان را می‌داد که نسبت به هر نشانه‌ای از خطر از هر جهتی بسیار حساس باشند. استاینگارد می گوید «بازی‌های ویدئویی محرک‌ها را در نقاط مختلف بصری پرتاب می کنند و برای بازی خوب باید بتوانید به همه آنها همزمان توجه کنید. اگر تفکر خطی یا روشمند داشته باشید، موفق نخواهید بود.»

آیا این بازی ها برای کودکان مبتلا به اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی، به دلیل ترشح دوپامین، اعتیاد آور است؟ استاینگارد می گوید: «فقط به همان دلیلی که که هر لذتی اعتیاد آور است. هر چیزی که به شما احساس خوبی بدهد نیز همین مسیر را طی می‌کند.»

اما این ادعا توسط برخی محققان مطرح شده است كه تحریک مداوم و جوایز فوری بازی‌ها باعث می‌شود كه توقع کودکان از شرایط عادی و کم‌تر تحریك‌آمیز كه در آن شما باید بیشتر كار كنید تا پاداش بگیرید، بالا برود.

زمان بازی

مطالعه دانشگاه ایالتی آیووا روی حدود 3000 کودک و نوجوان از سنگاپور، که طی سه سال انجام شد، نشان می‌دهد که کودکانی که زمان بیشتری را به بازی‌های ویدئویی اختصاص می‌دهند، مشکلات تمرکز بیشتری دارند. محققان یافته‌ها را چنین تفسیر کردند که بازی‌های ویدیویی می تواند با مشکلات تمرکز کودکان، که از قبل وجود داشته است، ادغام شود.

اما نتایج مطالعه شواهدی اثبات کننده در مورد اینکه این بازی‌ها باعث ایجاد یا بدتر شدن مشکلات تمرکز شده اند ارائه نمی‌دهد – این نتایج فقط نشان می‌دهند که بچه‌هایی که بیشتر بازی می‌کنند، علائم اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی شدیدتری دارند. استاینگارد می‌گوید هیچ شواهدی مبنی بر علیت این مسئله وجود ندارد. ممکن است کودکانی که علائم اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی شدیدتری دارند بیشتر به سمت بازی‌های ویدیویی کشش داشته باشند.

آنچه گیمرها از دست می دهند

این بدان معنا نیست که این‌که کودکان زمان نامحدودی را صرف این بازی‌ها می‌کنند ضرری ندارد، اما این ضرر از نوع متفاوتی است. مسئله این است که تمام این مدت زمانی که پای صفحه نمایش تلف شده است می‌توانست صرف انجام کارهای دیگری که باعث پیشرفت کودکان می‌شود، از جمله تعامل با خانواده و دوستان، شود. این موضوع ممکن است مسئله اساسی در یافته‌های همان مطالعه‌ای باشد که همبستگی بین استفاده مکرر از رسانه‌های دیجیتال و پیشرفت علائم اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی(بدون علیت) را یافت.

از آنجا که مهارت‌های اجتماعی برای بسیاری از کودکان مبتلا به اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی، که مشکل توجه و تمرکز در تکانشگری خود دارند، چالش برانگیز است، می‌تواند هزینه‌ی سنگینی در بر داشته باشد. استاینگارد می گوید:«از نظر اجتماعی سالم نیست که به جای وقت گذراندن با آدم‌های دیگر، وقت زیادی را در تنهایی صرف بازی کنید.» اما او اضافه می‌کند که این یک نگرانی جهانی است و فقط مربوط به کودکان مبتلا به اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی نیست. «هیچ بچه‌ای نباید به جای بازی با بچه‌های دیگر زمان نامحدودی را صرف بازی‌های ویدیویی کند.»