سوال 163397

با سلام و عرض تحیت.
دوست محترم!
بله، خدعه و نیرنگ در جنگ جائز است. بلكه شاید بتوان گفت عامل مهم در پیروزی در یك جنگ خدعه و فریب دشمن است. بكارگیری خدعه در جنگ و فریب دشمن از نظر عقلا ء و از دید اخلاقی هم ناپسند نیست.
در بعضی از روایات هم آمده كه خدعه و فریب دشمن در جنگ جایز است.(میزان الحكم ة، واژه‌ مكر و خدع)
جنگ یك قرار دو سویه بر غلبه بر دیگری با ابزارهای مختلف از جمله نقشه و فریب است.
ولی نكته ای كه باید به آن توجه داشت تفاوت خدعه با غدر و خیانت است. خیانت یعنی تخلف از تعهدی كه نسبت به دیگری داریم و قراری كه با او گذاشته ایم. غدر و خیانت در روایات اهل بیت(ع) به صراحت ممنوع اعلام شده، ولو در جنگ. خیانت حرام است، ولو به دشمن؛ مثلا اگر با او قرارداد آتش بس بسته ایم حرام است آن را بشكنیم، و یا اگر به نماینده و سفیر دشمن پناه داده ایم حرام است كه به این امان خیانت كنیم، و مثل آن.
خدعه و فریبی كه منظور نظر ما است و در جنگ جائز می باشد، آن است كه مثلا به گونه ای رفتار كنیم كه دشمن در مورد ما به اشتباه بیفتد و آمادگی خود را از دست بدهد. ما در جنگ تعهدی بر خلاف این معنا با كسی نداریم، تا تخلف از آن خیانت در وعده و عهد محسوب شود.
این هم كه می گویید این نوعی دروغ است، چنین نیست؛ یا اگر هم هست مصلحت جنگ ضرورتی است كه همه عقلای عالم به تبع آن، این نوع دروغ در جنگ را جائز می شمرند. دروغ ـ بر خلاف مثل خیانت ـ از مفاهیم اخلاقی است كه به تبع شرائط می تواند مجاز باشد؛ و آن وقتی است كه به قول شما مصلحت مهمی در كار باشد. چه مصلحتی از شرائط جنگی مهم تر!؟
با آرزوی توفیق.
موسسه ذكر ـ قم.
باستانی.