سوال 17531

بسم الله الرحمن الرحیم

با سلام و احترام

مطلب ابتدایی این که برای تصور چیزی، ابتدا باید ذهن بر آن احاطه پیدا کند و به وسیله یکی از حواس ظاهری، مانند دیدن، لمس کردن، بوئیدن و ... آن را ادراک کرده باشد و یا لااقل بتواند چیزی شبیه آنچه با حواس ظاهری درک کرده تخیل کند، در حالی که تصور موجودات ماوراء الطبیعه و مانند آن با این روش ممکن نیست و با تصور مواد مادی به طور کلی متفاوت است.

ذهن ما به تصور مواد عادت کرده، به همین دلیل هنگامی که صحبت از تصور ماوراء الطبیعه می شود، ذهن قصد دارد همان راه را طی کند. این جدای از آن است که افراد هنگام تصور هر چیزی آن را مانند خودشان تصور می کنند.

به همین دلیل است که اگر صحبت از تصور خداوند شود، عقل افراد حیران می شود زیرا احاطه ای به آن ندارد و قابل مقایسه با خودش نیز نیست... .

به دلیل عدم احاطه عقل بر وجود خداوند است که ما خداوند را با یک سلسله معانی و مفاهیم می توانیم تصور کنیم، مانند: واجب الوجود، خالق، ذات ازلی و مانند آن.

به این جملات از شهید مطهری توجه بفرمایید:

باید بدانیم كه تصور خداوند از نوع تصور ماهیات نیست تا لازم آید ذهن قبلاً به فرد و مصداق آن از راه حواس ظاهره یا باطنه رسیده باشد تا بتواند آن را تخیل و سپس تعقل نماید،

بلكه این تصور از نوع تصور آن سلسله معانی و مفاهیم است كه «معقولات ثانیه ی فلسفی» نامیده می شود از قبیل مفهوم «وجود» ، «وجوب» ، «قِدم» ، «علّیت» و امثال اینها.

این گونه تصورات كه انتزاعی می باشند نه مسبوقند به صورت حسی و نه به صورت خیالی، بلكه عقل مستقیماً آنها را از صور حسی و خیالی انتزاع می كند.

این گونه تصورات همواره به صورت كلی در ذهن وجود دارند. آری تصور ذات باری از قبیل تصور مفهوم وجود و مفهوم وجوب و امثال اینهاست با این تفاوت كه تصور خداوند از ناحیه ی تركیب چند مفهوم از این مفاهیم یا یكی از این مفاهیم با مفهومی از نوع ماهیات صورت می گیرد از قبیل مفهوم «واجب الوجود» ، «علت نخستین» ، «خالق كل» ، «ذات ازلی» ، «كمال مطلق»

و امثال اینها.اختصاص به خداوند ندارد، تصور ما درباره ی «ماده ی اوّلی جهان» نیز از همین قبیل است. ما تصوری از ماهیت و ذات و كنه ماده ی اولی جهان نداریم ولی او را به عنوان «ماده ی اوّلی» كه یك عنوان انتزاعی و ثانوی است تصور می كنیم و احیاناً برهان بر وجودش اقامه و وجودش را تصدیق می كنیم.

در پناه حق باشید