سوال 19554

سلام وقتتون بخیر و خوشی

در کتاب رساله ی حقوق امام سجاد علیه السلام یکی از حقوق فرزند چنین ذکر شده؛

حق فرزندت آن است که:

بدانی او از توست و خوب و بد او در این دنیا به تو وابسته است.

تو مسئول و سرپرست او در تربیت درست او و رهنمونی وی به سوی پروردگار و یاری رساندن به او در اطاعت‌ خداوند هستی است.

اما از چه سنی کودک متوجه خوبی و بدی می شود؟

تا ۴ سالگی کودک فرق خوب و بد را نمی داند و هر آنچه را دوست داشته باشد درست می داند. البته این نکته در مورد مفهوم کلی و عمیق خوب و بد است وگرنه باید یادمان باشد که کودک آموزش پذیر است و به خوبی خوب و بد را تشخیص می دهد. ولی از مفاهیم عمیق ، درک درستی ندارد. مثلا می فهمد کتک زدن بچه ها غلط و اشتباه است و حتی می فهمد که اینکار باعث ناراحتی شما می شود ، ولی هنوز درک درستی از حق الناس و رضای خدا و اسیب به دیگری و خسارت و ... ندارد. لذا برای رسیدن به خواسته هایش کتک زدن و شیطنت را اولویت می دهد چون ذهنش توانایی درک مفاهیم عمیق را ندارد و با این روش می خواهد زودتر به نتیجه ی دلخواه خود برسد.

در نتیجه می توان کار درست و غلط را تا ۴ سالگی قدم به قدم به کودک آموخت .

اما تقریبا از ۵ سالگی، کودک فرق خوب و بد را می داند و به دلیل رشد مغز می تواند خود را جای دیگران بگذارد. به همین دلیل می توان در این سن از کودک انتظار داشت بتوانند تصمیم بهتری بگیرند.

از ۵ سالگی به بعد می توان کودک را با نتیجه کار اشتباه خود مواجه کرد.

البته حتی بعد از سن پنج سالگی هم وقتی می خواهید در مورد کار بد و اشتباه او صحبت کنید بهتر است بگویید؛ من تو رو دوست دارم، اما این کارت غلطه!

اگر میخواهید از صحبت یا کار کودک ایراد بگیرید دقیقا برایش مشخص کنید که کدام کار یا رفتارش اشتباه است و آن را نمی پسندید، نه خود کودک را.

خوب و بد بودن به شخصیت کودک ارتباطی ندارد و طوری صحبت نکنید که به او احساس گناه و کودک بد بودن بدهید، به کودک اطمینان دهید که او را دوست دارید اما رفتارش غلط است و به خاطر این تنبیه شده است.

برای مثال بهش بگید بهتر بود بیشتر مواظب بودی و درب جامدادی دوستت رو نمیشکوندی نه اینکه بگید تو چقد بچه بی عرضه ای هستی!

و حتما سعی کنید با گفت و گو از او بخواهید راه حل جبران کار اشتباهش را پیدا کند.

به خاطر داشته باشید؛

كودكان تا حدود شش سالگی قادر به مراقبت از خود نيستند.

درست است که آنها فرق خوب و بد، و خطرناك و امن را ميدانند اما لحظه ای كه برای مثال توپشان به خيابان پرت ميشود دنبال آن توپ بدون فکر ممکن است وسط خيابان بدوند، آنها به طور کلی درست است که خوب ميدانند كه اينكار خطرناك است اما چون هنوز عقل انها کامل نشده در لحظه نمی توانند با چند مؤلفه‌ همزمان فکر کنند، آنها تنها بر اساس احساس تصميم ميگيرند.

پس بهتر است به اندازه توانايی هايشان از آنها انتظار داشته باشيم و مراقبشان باشيم . البته آموزش رفتار درست و باز داشتن کودک از کار بد یکی از اصلی ترین کار های پدر و مادر بودن است.

شاید بتوان یکی از کارهای پدر و مادری را اینگونه هم تعبیر کرد که كار پدری و مادری يعنی آموزش‌ كار خوب به كودك و بازداشتن كودك از كار بد. تشويق كردن كودك البته رشوه دادن به كودك نيست.

توجه داشته باشید تنها با تشويق است كه به كودك ميتوان كار درست رو ياد داد. پاداش بايد متناسب با كاری كه كودك ميكنه باشه و كودك اون پاداش رو دوست داشته باشه تا اون كار به بچه لذت بده براش فايده داشته باشه و به ناخوداگاهش راه پیدا کنه.

یکی دیگر از راهکار های بالا بردن شناخت کودک در این زمینه گفتگو است. با توجه به سن کودک همیشه درباره ی رفتارهای مثبت و منفی که در اطرافمان می گذرد، صحبت کنیم. ما دائما در معرض نمونه هایی از رفتار خوب و بد در زندگی واقعی، کتاب ها، تلویزیون و فیلم ها هستیم. درباره رفتارهایی که مشاهده می کنید با فرزند خود سخن بگویید، مانند کسی که شخص دیگری را ناراحت کرده و یا قلدری می کند و در مقابل کسی که به دیگران کمک می کند تا حالشان خوب شود. در مورد انواع مختلف رفتار و و تأثیر متفاوت هر کدام با فرزند خود صحبت کنید.
و در پایان خودتان الگویی خوب برای فرزندتان باشید. کودک شما بیش از هر چیز دیگر از مشاهده رفتارهای شما و دیگر بزرگسالانی که در زندگی اش حضور دارند، می آموزد. پس فارغ از تمام گفته های ما کودکان ما از رفتار ما اول خوب و بد را یاد می گیرند.