سوال 288077

با عرض سلام و تحیت.
دوست محترم!
این روایت در كتاب "من لایحضره الفقیه"(ج4، ص58) و در "بحارالانوار" (ج78، ص194) از امام صادق(ع) نقل شده است.
معنای این جمله بر خلاف تصور رائج این نیست كه همه زنان چنینند؛ بلكه می خواهد بگوید كه زنان به میزان قابل توجهی، بیش از مردان در معرض فتنه شیطان برای تخلف در وعده و پیمان شكنی هستند، و باید نسبت به آنها مواظبت بیشتری داشت. چنین جملاتی اصطلاق و عموم نسبت به همه زنان ندارد، و بیان یك هشدار برای هم زنان و هم مردان است.
تحلیل این معنا هم آن است كه زنان از آنجا كه وجدان اخلاقی حساسی دارند، و شدیدا تحت تأثیر عواطف خود در لحظه قرار می گیرند، لذا ممكن است تصمیم گیریهای اخلاقی خود را سریع و با تأمل كمتری انجام دهند. وقتی تأمل و دوراندیشی كمتر بود، این طبیعی است كه عواطف و احساسات آنها، بر آنها مسلط شود. در این هنگام است كه ممكن است خلف وعده كنند و توجه به تعهدات خود ننمایند، و در قبال وعده هایی كه داده اند، دچار تزلزل شوند.
در اصطلاح به این تأثیرپذیری سریع و بی تأمل نسبت به وجدان و عواطف اخلاقی، خود مبنایی در اخلاق است كه به "اخلاق وضعیت" معروف است. قائلین به این مبنا معتقدند برای این كه بدانیم چه كاری خوب و چه كاری بد است، باید در همان لحظه به وجدان و عاطفه اخلاقی رجوع كرد و دید آن كار خوب است یا بد؟ در مقابل دیگر فلاسفه اخلاق می گویند كه برای ارزیابی اخلاقی یك عمل باید دید قضایای كلی اخلاقی به ما چه می گویند و در تعارض ارزشهای كلی اخلاقی باید دید كدام یك بر دیگری برتری دارد، و سپس در باره خصوص آن عمل قضاوت كرد؟
علمای اخلاق قدیم و جدید غالبا با گروه دوم موافقند. روایات ما هم بر دوراندیشی عقلانی در ارزیابی و سبك و سنگین كردن اعمال اخلاقی و انتخاب عمل مناسب تأكید دارند.
با این توضیح روایت فوق را بهتر می توانیم بفهمیم.
روایت فوق و امثال آن ـ مثل "النساء نواقص العقول" ـ در حقیقت می گویند روحیه و وجدان اخلاقی زنان بیشتر عاطفه آنی را مد نظر قرار می دهد و بر اساس آن قضاوت می كند؛ چون دوراندیشی كمتری دارد و به طور طبیعی عواطفش و وجدانش در همان لحظه حاكم او خواهد شد. چنین شخصی می تواند در خطر خلف وعده و بی وفایی قرار گیرد.
دوست گرامی!
در چنین موضوعات مهمی در فرصت اندك نمی توان به طور مستوفی بحث كرد. این مقدار را در این مرحله از ما بپذیرید. اگر بحث را در قالب گفت و گو و ارائه دوجانبه نظرات پی بگیریم بهتر می تواند مسئله را روشن كند.
با آرزوی توفیق.
موسسه ذکر ـ‌ قم.
باستانی.