سوال 292554

با سلام و عرض تحیت.
دوست محترم!
اجمالا عرض می کنیم:
بله، این درست است که عقل انسان نمی تواند بدون این که احتمال محدودیتهای خود را در شناخت در نظر بگیرد، مدعی شناخت حقائق عالم باشد، ولی این به نتیجه ای که شما گرفته اید منتهی نمی شود.
عقلی که چنین ساخته شده است که جهان را ـ اعم از هستها و بایدهای آن ـ چنین ببیند، از دو حال خارج نیست: یا پذیرفته ایم که این عقل، مخلوق خدای حکیم متعال است، و یا این که به سبب نظم و دقت و حساب و حکمتی که در این خلقت نهفته است، می توان آن را منسوب به قدرتی لایزال و مطاع دانست.
اگر این دوران دوگانه را بپذیریم، در هر دو صورت تبعیت از این نحو خلقت عملی عقلانی و موجه است و تخلف از آن، ولو منطقا چیزی را نتوان با آن اثبات کرد، کاری است که ذات انسان آن را نمی پذیرد.
به عبارت دیگر، سخن ما دو مطلب است:
یکی این که هر موجودی بر اساس دریافت ذاتی خود عمل می کند، و اصل اولی هم همین است. انسان تا بر مقتضای دریافت ذاتی خود عمل کند، احساس آرامش می کند، و تخلف از آن همیشه او را در اضطراب قرار می دهد، ولو نه آن عمل و نه این تخلف نتواند مبتنی بر کشف قطعی واقع باشد.
دوم آن که وقتی عقل انسان نحوه خلقت خود را به نوعی منسوب به قدرتی لایزال می بیند، علی القاعده واقع نما هم هست. البته این استدلال قطعی نیست، چرا که هم از مقتضای حکمت خدا نمی توان باخبر بود، و هم خود این برداشت هم کار عقلی است که مورد بحث است و اول کلام.
دوست عزیز!
کاشفیت عقل از واقع امری نیست که تا محدودیت های انسان برقرار است، بتوان در باره آن مدعیانه سخن گفت، ولی از حق نباید گذشت که در چنین محدودیت کار موجه که برای انسان آرامش بخش است عمل به مقتضای ذات خود است؛ یعنی عمل به آن چه دریافت طبیعت انسان است.
در این باره سخن بسیار می توان گفت. اگر ابهامی بود با ما در میان بگذارید.
برای شما آرزوی موفقیت و بهروزی داریم.
مؤسسه ذکر ـ قم.
باستانی.