سوال 298202

با سلام و عرض تحیت.
دوست محترم!
دو بحث در باره ولایت فقیه و بلکه هر ولایتی، باید از هم تفکیک شود.
یکی این که محدوده ولایت تا چه حد است؟ و دیگری این که در محدوده ولایت از نظر شرعی تا چه حد اطاعت از او واجب است؟
این که محدوده ولایت فقیه تا کجاست، بنا به مبانی مختلف در ولایت فقیه تفاوت می کند. بعضی محدوده ولایت فقیه را به نص شرعی تعیین می کنند، و بعضی برای انتخاب و خواست مردم در این محدوده تأثیر قائلند.
البته هر دوی این آراء بر این اتفاق دارند که در امر حکومت، ولیّ و مردم می توانند بر اساس میثاق ملی قانون اساسی قراردادی در إعمال این حق بگذارند و محدودیتهایی برای این ولایت تعیین کنند و یا توسعه ای در آن بدهند.
با این وجود، به نظر می رسد سؤال شما از مطلب و بحث دوم باشد. به این معنا که می خواهید بدانید آیا اطاعت از ولی فقیه در محدوده ولایتش تا چه حد واجب است؟
در این ارتباط، باید گفت اطاعت از ولی فقیه در محدوده ولایتش واجب است، الا آن جا که خلاف شرع بگوید. مراد از خلاف شرع مواردی است که خداوند به ما اجازه عمل بر طبق آن نمی دهد. مواردی که حکمی خلاف عقل و یا تجربه قطعی باشد، نیز از این موارد است.
تنها مسئله ای که هست این است که در این ارتباط باید توجه داشت که در بسیاری از مسائل اجتماعی نمی توان تصمیم فردی گرفت و اجتماع می بایست در آن تصمیم واحد بگیرد. مثلا اگر هر سربازی بخواهد وقتی نقشه جنگی فرمانده خود را بر خطا و ناموفق دید، به نقشه خود عمل کند، جنگ از همان ابتدا محکوم به شکست است.
بر این اساس، فقهاء عظام می فرمایند فرمان ولی فقیه واجب الاطاعه است، مگر وقتی خلاف شرع باشد، که "لا طاعة لمخلوق فی معصیة الخالق"؛ ولی پس از آن اضافه می کنند: در این صورت اطاعت از او واجب نیست، مگر آن که عدم تبعیت از او موجب اختلال نظام شود. در این موارد باید از ولیّ اطاعت کرد، ولو اشتباه کرده باشد. بله، در این موارد باید از طریق قانونی و مشروع به اصلاح تصمیم گیری ولی فقیه کمک کرد، ولی در هر حال به تصمیم جمعی احترام گذارد.
همه آن چه عرض شد، خاص به موردی است که خطای فقیه قطعی باشد، نه ظنون و گمانه زنی هایی که در نظریه های مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی وجود دارد.
بله، اگر ولی فقیه اشتباهات فاحش داشته باشد، به گونه ای که صلاحیت ولایت را از دست بدهد، خود بخود از ولایت ساقط می شود. تشخیص این موارد بر عهده کارشناسان جامعه است.
برای شما آرزوی موفقیت و بهروزی داریم.
مؤسسه ذکر ـ قم.
باستانی.