سوال 298962

با سلام. اولا صفات خداوند دوگونه است یکی صفات ذات و دیگری صفات فعل . صفات ذات خداوند با توجه به نوعی از کمال ، از ذات خداوند انتزاع می شود مانند حیات قدرت و علم ( حی قادر عالم). اما صفات فعل از نوعی رابطه بین خداوند متعال و مخلوقاتش انتزاع می شود مانند خلقت و رزق (خالق و رازق). صفات ذات عین ذات خداوند است یعنی ذات مقدس الهی مصداق عینی این صفات است . اما صفات فعل عین ذات خداوند نیست بلکه مفاهیمی انتزاعی است که حاکی از نسبتی بین خدای متعال و مخلوقات است و ذات الهی و ذات مخلوقات به عنوان طرفین نسبت در نظر گرفته می شوند مانند خالقیت که از وابستگی وجودی مخلوقات به ذات الهی انتزاع می شود. یعنی آنچه در خارج به عنوان حقیقت عینی وجود دارد ذات خداوند و ذات مخلوقات است خلقت رابطه ی میان ذات خدا و ذات مخلوق است . با توجه به مطلب فوق : صفات ذات عین ذات خداست و لذا ازلی است اما صفات فعل عین ذات خدا نیست بلکه مفاهیمی انتزاعی است که از نسبت و مقایسه ی بین خداوند و مخلوقاتش انتزاع می شود لذا ازلی نیست . در نتیجه : الف ) صفاتی مانند خالق و رازق ازلی نیستند . بله خداوند از ازل قدرت بر خلقت و رزق داشته اما این صفت قدرت است (قدرت بر خلقت و آفریدن) که از صفات ذات است نه صفت خلقت که از صفات فعل است ( قدرت خداوند بر خلقت صفت ذات است اما خود خلقت صفت فعل است). ب) نکته مهمی که در مورد صفات فعل باید توجه داشت اینکه : هنگامی که رابطه ی بین خداوند و مخلوقات مادی سنجیده میشود و بر اساس آن ، صفت فعلی خاصی انتزاع می شود مانند رازق ، این صفت به لحاظ تعلق به موجودات مادی مقید به قیود زمانی و مکانی است هر چند به لحاظ تعلق به خداوند منزه از چنین قیود و حدودی است ( یعنی روزی دادن به یک روزی خوار در ظرف زمانی و مکانی خاصی انجام می گیرد ، اما این قیود ، در حقیقت ، مربوط به موجود روزی خوار است نه روزی دهنده) . همینطور است صفت خلقت ؛ خلقت موجودات مادی هر چند در ظرف زمانی و مکانی خاصی انجام می گیرد اما این قیود مربوط به مخلوقات مادی است نه خالق . لذا اینکه فرموده اید « آیا درآن موقع خداوند ، خالق نبوده است و بعدا خالق شده است . ؟ » میگوییم بله آن هنگامی که خداوند موجودات مادی را خلق نکرده بوده است خالق این موجودات نبوده (توجه کنید قادر بر خلقت بوده ولی خالق موجودات مادی نبوده و این با توجه به صفات ذات و صفات فعل هیچ نقصی نیست. ثانیا: آنچه که گفته شد که خلقت محدود به قیود زمانی و مکانی است مربوط بود به موجودات مادی ، اما مخلوقات خداوند منحصر در موجودات مادی نیست بلکه مخلوقات بزرگتر و عظیمتر و قوی تر از حیث وجودی مجردات هستند. اینکه می فرمایید « سوال اینجاست که آن موقع که هیچ نبوده چرا خداوند اقدام به خلق موجودات ننموده است ؟» پاسخش این است که هیچ موقعی نبوده که هیچ مخلوقی نبوده باشد بلکه برخی مخلوقات خداوند ازلی هستند یعنی خداوند به حکم فیاض بودنش از ازل آنها را خلق کرده است (توجه : ازلی بودن مخلوق منافاتی با مخلوق بودنش ندارد چون مخلوق در ذات خود فقیر و وابسته به خالق است و به اصطلاح مخلوقات ازلی حادث ذاتی هستند یعنی آن آن وجودشان وابسته به ذات خداوند است) لذا میتوان گفت خداوند از ازل خالق بوده است (خالق مجردات نه مادیات). ثالثا : معلوم شد که هر چند قدرت خداوند بر خلقت ازلی است اما هر مخلوقی ازلی نیست برخی مخلوقات (مادیات) ویژگی ذاتیشان به گونه ایست که جز در زمان و مکان خاص امکان وجودی ندارند لذا محدود به زمان و مکان خاصند و همانگونه که گذشت خالقیت خداوند ، به لحاظ تعلق به موجودات مادی (نه مجردات) مقید به قیود زمانی و مکانی است هر چند به لحاظ تعلق به خداوند منزه از چنین قیود و حدودی است در حقیقت این قیود ، مربوط به موجود مادی است نه به وجود بخشنده . موفق باشید.