ناشناس
سوال 299684
با سلام : <br>بنده پایان نامه ای در مورد راز قیت خدا در آیات و روایات دارم آگر ممکن است در این مورد مرا راهنمایی و کمک کنید :<br>آیا فقط روزی ها مادی هستند ؟<br>آیا انفاق ربطی به موضوع من دارد؟<br>ارتباط تقسیم روزی وتلاش انسان برای زندگی چگونه است ؟<br>
ثبت پاسخ جدید
برای ثبت پاسخ، لطفا وارد حساب کاربری خود شوید.
پاسخ‌ها
1 پاسخبا عرض سلام و تحیت.
دوست محترم!
1. گاهی گفته می شود در آیات قرآن، رازقیت خداوند گاهی به صورت مطلق آمده، مثل «ان الله هو الرزاق» ـ (ذاریات/51) ـ و گاهی در مورد روزی های مادی به کار رفته است، مثل «کلوا واشربوا من رزق الله» ـ (بقره/60) ـ و در هیچ آیه ای رزق تنها به روزی معنوی اطلاق نشده است.
ولی به نظر نگارنده، اطلاق این واژه در موارد از باب اطلاق مفهوم بر مصادیق خود است و اختصاص در چنین استعمالی به معنای اختصاص مفهومی واژه نیست. بنا بر این به نظر می رسد کلمه "رزق" اعم از رزق مادی و معنوی است.
در متون عرفانی استعمال این کلمه در معنای رزق معنوی زیاد دیده می شود.
شاید آنچه در آیه 169 سوره آل عمران آمده که از نعمت بهشتیان به رزق تعبیر شده است، مؤید نگاه ما باشد؛ مگر این که گفته شود این رزق دارای جنبه غیرمادی هم هست.
بله، از بعضی روایات برمی آید که رزق، به معنای خاصی، یعنی "آن چه مایه حیات و زندگی مخلوقات است"، مثل غذا و درآمد و مثل آن به کار رفته است؛ و در آن تأکید بیشتری بر مقسوم بودن رزق شده است.
در این موارد معنای مقسوم بودن رزق یعنی این که خداوند وقتی موجودی را خلق می کند، مایه حیات او را هم مقدر می کند. پس انسان نباید گمان کند حیات او به سبب اتفاق ادامه می یابد، بلکه حیات او و اسباب آن توسط خداوند اداره می شود.
ـ «نحن قسمنا بینهم معیشتهم فی الحیوة الدنیا»(زخرف/32)
با این وجود شخص با تلاش می تواند در این رزق و کیفیت و کمیت آن مؤثر باشد.
در روایتی از حضرت علی(ع) آمده است: "الرزق رزقان: رزق تطلبه ورزق یطلبک، فإن لم تأبه أتاک" یعنی روزی دوگونه است: روزیی که تو آن را می جویی؛ و روزیی که تو را می جوید، که اگر به سراغش نروی به سوی تو می آید.
2. در بسیاری از آیات قرآن، ارتباط مستقیمی بین رزق و انفاق برقرار شده، و انفاق در حیطه رزق بیان شده است. از جلمه «ومما رزقناهم ینفقون» ـ (بقره/3) ـ و «أنفقوا مما رزقهم الله» ـ (نساء/39) ـ و «أنفقوا مما رزقناکم» ـ (بقره/254).
رزق مادی و معنوی هر دو قابلیت انفاق دارند؛ همانطور که معصوم(ع) فرموده اند: "زکاة العلم نشره".
3. درست است که در آیات قرآن آمده: «ما من دابة فی الأرض الا علی الله رزقها»(هود/6) ولی در عین حال، نمی توان تأثیر تلاش در آن را انکار کرد.
این درست به آن مى ماند كه مى گوئیم "هر كس اجلى دارد و مقدار معینى عمر خواهد داشت"؛ و مسلما مفهوم این سخن آن نیست كه اگر انسان حتى دست به انتحار و خودكشى و یا تغذیه زیانبخش بزند این تأثیری در عمر او نخواهد داشت.
نكته مهم این است كه آیات و روایات مربوط به معین بودن روزى در واقع ترمزى است روى افكار مردم حریص و دنیاپرست كه براى تامین زندگى به هر در مى زنند، و هر ظلم و جنایتى را مرتكب مى شوند، به گمان اینكه اگر چنین نكنند زندگیشان تامین نمى شود.
آیات قرآن و احادیث اسلامى به این گونه افراد هشدار مى دهد كه بیهوده دست و پا نكنند، و از طریق نامعقول و نامشروع براى تهیه روزى تلاش ننمایند. همین اندازه كه آنها در طریق مشروع گام بگذارند و تلاش و كوشش كنند مطمئن باشند خداوند از این راه همه نیازمندی هاى آنها را تامین مى كند.
امیرالمؤمنین در جای دیگری فرموده اند: "اندوه سال خود را بر اندوه امروزت اضافه مکن، که برطرف کردن اندوه هر روز از عمر، تو را کافی است. اگر سال آینده در شمار عمر تو باشد همانا خدای بزرگ در هر روز سهم تو را خواهد داد، و اگر از شمار عمرت نباشد تو را با اندوه آن چه کار است؟! هرگز جوینده ای در گفتن سهم روزی تو بر تو پیشی نگیرد، و چیره شونده ای بر تو چیره نگردد، و آنچه برای تو مقدر گشته و بی کم و کاست به تو خواهد رسید.("نهج البلاغه"، حکمت379)
توضیح بیشتر این که مقسوم بودن رزق ـ به معنای اعم آن ـ امری مربوط به توحید فاعلی خداوند است.
لب و عصاره این مطلب آن است که تقدیر خداوند همه زوایای عالم و همه ما وقع را در بر می گیرد. به عبارت دیگر همه عالم تقدیرش توسط خداوند نوشته می شود. و همان طور که تقدیر کامل وقایع عالم منافاتی با اختیار انسان ندارد، در مورد رزق هم مسئله همین طور است.
تحلیل این که چگونه تقدیر الهی با اختیار قابل جمع است بحث مفصلی است که اجمال آن در یک جمله این است که تقدیر الهی همه چیز را در بر دارد و همه چیز در دست خداوند است، ولی این تقدیر می تواند تغییر کند، و نباید گمان کرد تقدیر خداوند برای همیشه ثابت است. یکی از عقائد دارای اهمیت شیعه مسئله "بداء" است. بداء می گوید که تقدیر خداوند ـ که از آن به لوح محو و اثبات هم تعبیر می کنند ـ با اختیار انسان می تواند تغییر کند.
بر این اساس، مقسوم بودن رزق به معنای مقدر بودن آن در نزد خداوند است؛ ولی تقدیری که با عمل اختیاری انسان می تواند تغییر کند.
در روایت آمده است: "خداوند روزی انسان ها را اندازه گیری و مقدر فرمود؛ گاهی کم و زمانی زیاد، و به تنگی و وسعت، به گونه ای عادلانه تقسیم کرد تا هر کس را که بخواهد با تنگی روزی یا وسعت آن بیازماید، و با شکر و صبر، غنی و فقیر را مورد آزمایش قرار دهد...."(نهج البلاغه"، خطبه91)
با آرزوی توفیق.
موسسه ذکر ـ قم.
باستانی.
دوست محترم!
1. گاهی گفته می شود در آیات قرآن، رازقیت خداوند گاهی به صورت مطلق آمده، مثل «ان الله هو الرزاق» ـ (ذاریات/51) ـ و گاهی در مورد روزی های مادی به کار رفته است، مثل «کلوا واشربوا من رزق الله» ـ (بقره/60) ـ و در هیچ آیه ای رزق تنها به روزی معنوی اطلاق نشده است.
ولی به نظر نگارنده، اطلاق این واژه در موارد از باب اطلاق مفهوم بر مصادیق خود است و اختصاص در چنین استعمالی به معنای اختصاص مفهومی واژه نیست. بنا بر این به نظر می رسد کلمه "رزق" اعم از رزق مادی و معنوی است.
در متون عرفانی استعمال این کلمه در معنای رزق معنوی زیاد دیده می شود.
شاید آنچه در آیه 169 سوره آل عمران آمده که از نعمت بهشتیان به رزق تعبیر شده است، مؤید نگاه ما باشد؛ مگر این که گفته شود این رزق دارای جنبه غیرمادی هم هست.
بله، از بعضی روایات برمی آید که رزق، به معنای خاصی، یعنی "آن چه مایه حیات و زندگی مخلوقات است"، مثل غذا و درآمد و مثل آن به کار رفته است؛ و در آن تأکید بیشتری بر مقسوم بودن رزق شده است.
در این موارد معنای مقسوم بودن رزق یعنی این که خداوند وقتی موجودی را خلق می کند، مایه حیات او را هم مقدر می کند. پس انسان نباید گمان کند حیات او به سبب اتفاق ادامه می یابد، بلکه حیات او و اسباب آن توسط خداوند اداره می شود.
ـ «نحن قسمنا بینهم معیشتهم فی الحیوة الدنیا»(زخرف/32)
با این وجود شخص با تلاش می تواند در این رزق و کیفیت و کمیت آن مؤثر باشد.
در روایتی از حضرت علی(ع) آمده است: "الرزق رزقان: رزق تطلبه ورزق یطلبک، فإن لم تأبه أتاک" یعنی روزی دوگونه است: روزیی که تو آن را می جویی؛ و روزیی که تو را می جوید، که اگر به سراغش نروی به سوی تو می آید.
2. در بسیاری از آیات قرآن، ارتباط مستقیمی بین رزق و انفاق برقرار شده، و انفاق در حیطه رزق بیان شده است. از جلمه «ومما رزقناهم ینفقون» ـ (بقره/3) ـ و «أنفقوا مما رزقهم الله» ـ (نساء/39) ـ و «أنفقوا مما رزقناکم» ـ (بقره/254).
رزق مادی و معنوی هر دو قابلیت انفاق دارند؛ همانطور که معصوم(ع) فرموده اند: "زکاة العلم نشره".
3. درست است که در آیات قرآن آمده: «ما من دابة فی الأرض الا علی الله رزقها»(هود/6) ولی در عین حال، نمی توان تأثیر تلاش در آن را انکار کرد.
این درست به آن مى ماند كه مى گوئیم "هر كس اجلى دارد و مقدار معینى عمر خواهد داشت"؛ و مسلما مفهوم این سخن آن نیست كه اگر انسان حتى دست به انتحار و خودكشى و یا تغذیه زیانبخش بزند این تأثیری در عمر او نخواهد داشت.
نكته مهم این است كه آیات و روایات مربوط به معین بودن روزى در واقع ترمزى است روى افكار مردم حریص و دنیاپرست كه براى تامین زندگى به هر در مى زنند، و هر ظلم و جنایتى را مرتكب مى شوند، به گمان اینكه اگر چنین نكنند زندگیشان تامین نمى شود.
آیات قرآن و احادیث اسلامى به این گونه افراد هشدار مى دهد كه بیهوده دست و پا نكنند، و از طریق نامعقول و نامشروع براى تهیه روزى تلاش ننمایند. همین اندازه كه آنها در طریق مشروع گام بگذارند و تلاش و كوشش كنند مطمئن باشند خداوند از این راه همه نیازمندی هاى آنها را تامین مى كند.
امیرالمؤمنین در جای دیگری فرموده اند: "اندوه سال خود را بر اندوه امروزت اضافه مکن، که برطرف کردن اندوه هر روز از عمر، تو را کافی است. اگر سال آینده در شمار عمر تو باشد همانا خدای بزرگ در هر روز سهم تو را خواهد داد، و اگر از شمار عمرت نباشد تو را با اندوه آن چه کار است؟! هرگز جوینده ای در گفتن سهم روزی تو بر تو پیشی نگیرد، و چیره شونده ای بر تو چیره نگردد، و آنچه برای تو مقدر گشته و بی کم و کاست به تو خواهد رسید.("نهج البلاغه"، حکمت379)
توضیح بیشتر این که مقسوم بودن رزق ـ به معنای اعم آن ـ امری مربوط به توحید فاعلی خداوند است.
لب و عصاره این مطلب آن است که تقدیر خداوند همه زوایای عالم و همه ما وقع را در بر می گیرد. به عبارت دیگر همه عالم تقدیرش توسط خداوند نوشته می شود. و همان طور که تقدیر کامل وقایع عالم منافاتی با اختیار انسان ندارد، در مورد رزق هم مسئله همین طور است.
تحلیل این که چگونه تقدیر الهی با اختیار قابل جمع است بحث مفصلی است که اجمال آن در یک جمله این است که تقدیر الهی همه چیز را در بر دارد و همه چیز در دست خداوند است، ولی این تقدیر می تواند تغییر کند، و نباید گمان کرد تقدیر خداوند برای همیشه ثابت است. یکی از عقائد دارای اهمیت شیعه مسئله "بداء" است. بداء می گوید که تقدیر خداوند ـ که از آن به لوح محو و اثبات هم تعبیر می کنند ـ با اختیار انسان می تواند تغییر کند.
بر این اساس، مقسوم بودن رزق به معنای مقدر بودن آن در نزد خداوند است؛ ولی تقدیری که با عمل اختیاری انسان می تواند تغییر کند.
در روایت آمده است: "خداوند روزی انسان ها را اندازه گیری و مقدر فرمود؛ گاهی کم و زمانی زیاد، و به تنگی و وسعت، به گونه ای عادلانه تقسیم کرد تا هر کس را که بخواهد با تنگی روزی یا وسعت آن بیازماید، و با شکر و صبر، غنی و فقیر را مورد آزمایش قرار دهد...."(نهج البلاغه"، خطبه91)
با آرزوی توفیق.
موسسه ذکر ـ قم.
باستانی.