سوال 356582

با عرض سلام و تحیت.
دوست محترم!
البته این علائم مربوط به قرآن نیست، بلکه علائم تجویدی است که در بعضی از قرآنها گذاشته شده است.
در مورد این علائم نمی توان ادعای استقصای کامل کرد که در آن استانداردی وجود ندارد، به خصوص که امروزه در حال مهجور شدن است و کمتر در رسم الخط های جدید قرآن می آید. مثلا در رسم الخط عثمان طه این علائم به ندرت وجود دارد. به هر حال بعضی از آنها از قرار ذیل باشد:
"هـ.ع.ی.خب.عب.لب.تب.خک.عک.خکب.عکب.مک.مد.کو.شا."
بعضی از این علائم به حساب جمل(حساب حروف ابجد) دلالت بر عدد خاصی دارند، و بعضی علامت اختصاری کلمه ای هستند.
"هـ" حساب حروف ابجد عدد 5 است؛ و علامت 5 آیه است.در صورت توافق بین قراء کوفه و بصره از ابدای سوره در هر 5 آیه "هـ" یا "خکب" نوشته می شود. اگر هم اختلافی باشد "خک" نشانه 5 آیه نزد کوفیان، و "خب" نشانه 5 آیه نزد بصریان است. "خ" حرف اول کلمه "خمس" است.
"ع" حرف اول کلمه "عشر" است و نشانه 10 آیه است. گاهی نیز برای آن از علامت "ی" که به حساب جمل عدد 10 است به کار می رود. این در صورت اتفاق نظر است. به توضیح بالا "عکب" و "عک" و "عب" به کار می رود.
گاهی در بعضی قرآنها کلمه "خمس" و "عشر" هم نوشته می شود.
در مورد اختلاف در ابتدای آیه هم علامت "لب" و یا "تب" به کار می رود. اولی علامت قاریان غیر بصری ابتدای آیه است و دومی علامت بصری آن است.
"مک" علامت مکی بودن آیه است.
"مد" علامت مدنی بودن آن است.
"کو" علامت کوفه است برای مواردی که کوفی با دیگران اختلاف دارد. مثلا در آیه 25 سوره نوح همه قراء ان را یک آیه می دانند، ولی قراء کوفه آن را تا "فادخلوا نارا" رایک آیه و بقیه را جزء آیه بعدی می دانند. در این صورت در انتهای "فادخلوا نارا" علامت "کو" می گذارند.
"شا" نشانه کلمه "شام" است؛ به همان توضیح بالا.
مشکل این جا است که گاهی هم یک علامت گاهی در معنایی و گاه در معنای دیگر به کار رفته است. مثلا گاهی علامت "ع" برای رکوعات نماز تراویح به کار می رود؛ یعنی بعد از چند آیه علامت "ع" می آید که نشان می دهد می توان آن چند آیه را در بعد سوره حمد در نماز تراویح به جای سوره خواند.
در کتابهای تجویدی هم بسیاری علائم هماهنگی ندارند. توصیه نمی کنیم خودتان درگیر این علائم کنید.
برای شما آرزوی موفقیت و بهروزی داریم.
موسسه ذکر ـ قم.
باستانی.