سوال 397346

با سلام
حفظ آب بدن در تابستان به دلایل بسیار اهمیت دارد،از جمله برای جلوگیری از تشکیل سنگ‌های کلیوی.
کمبود مایعات در بدن می‌تواند به ایجاد سنگ‌های کلیوی بینجامد، و فعالیت‌های جسمی معمول در تابستان می‌تواند باعث تکان خوردن سنگ‌های کلیوی و ایجاد علائم دردناک شود.
یکی از بهترین راه‌ها برای پیشگیری از سنگ‌های کلیوی این است که در طول ۲۴ ساعت آب را به بدن برسانیم. برای این کار در طول روز باید ۶ تا ۸ لیوان آب بنوشید.
حدود ۱۳ درصد مردان و ۷ درصد زنان زمانی در طول عمر شان سنگ کلیوی خواهند داشت، برای پیشگیری از ایجاد این سنگ‌ها این توصیه‌ها را رعایت کنید:
▪ مقدار زیادی آب بنوشید.
▪ مصرف چای و نوشابه‌های گازدار را حاوی اکسالات هستند و ممکن است خطر انواعی از سنگ‌های کلیوی را بیفزایند، کم کنید.
▪ ورزش کنید و وزنتان را کم کنید. اضافه‌وزن و زندگی بی‌حرکت یک عامل مهم شیوع سنگ‌‌‌های کلیوی است.
▪ افراد با ادرار بسیار اسیدی ممکن است مجبور باشند مقدار کمتری گوشت قرمز و گوشت مرغ و ماهی بخورند-

اگر تاکنون سنگ کلیه داشته اید، می فهمید که درد آن چقدر شدید است. بسیاری از سنگهای کلیه بدون کمک پزشک از بدن دفع می شوند. ولی گاهی سنگ دفع نمی شود و یا حتی ممکن است بزرگتر شودکه در این هنگام پزشک می تواند به شما کمک کند. هر گاه دچار حالت هایی نظیر درد بسیار شدید در پشت و پهلوها شدید که بهبود نمی یابد، وجود خون در ادرار و احساس سوزش حین ادرار کردن بودید حتماً به پزشک مراجعه نمائید. این علائم می تواند ناشی از سنگ کلیه باشد که نیاز به مراجعه به پزشک دارد.
• سنگ کلیه چیست ؟
سنگ کلیه ، قطعه ای از مواد جامد است که در داخل کلیه ها سوای از مواد درون ادرار تشکیل می شود. سنگهای بزرگ ممکن است در حالب ، مثانه، یا پیشابراه گیر کنند. همین عامل می تواند سبب انسداد و جلوگیری از خروج ادرار شود.
• آیا تمام سنگهای کلیوی شبیه هم هستند ؟
خیر بطور کلی 4 نوع مختلف از سنگهای کلیوی وجود دارند.
- شایعترین فرم آنها حاوی کلسیم می باشد. در بسیاری از افراد کلیه ها قادر به شستن کلسیم اضافی در ادرار هستند اما در بعضی دیگر کلسیم در داخل کلیه ها رسوب می کند. سپس این کلسیم همراه با سایر ترکیبات مخلوط شده و سنگ ها را ایجاد می کند.
- سنگهای استروویتی که ثانویه به بعضی عفونتهای ادراری ایجاد می شوند. این سنگها حاوی منیزیم و آمونیاک می باشند.
- سنگهای اسید اوریکی که بخصوص زمانیکه ادرار خیلی اسیدی است ایجاد می شوند. در صورت وجود این سنگها مصرف گوشت در فرد باید محدود شود.
- سنگهای سیستیئین که بسیار نادر می باشد. سیستیئین بطور عمده در عضلات و بعضی قسمتهای دیگر بطور طبیعی تولید می شود. این مولکول نیز می تواند در ادرار تجمع یافته و منجر به تشکیل سنگ شود.
بیماریی که منجر به بروز سنگهای سیستئین می شود، بیشتر بصورت فامیلی می باشد.


• سنگهای کلیه چه شکلی هستند؟
سنگهای کلیه می توانند بسیار کوچک به اندازه یک شن باشند یا اینکه بزرگ بوده و به اندازه یک مروارید باشند. گاهی نیز به حدی بزرگ می شوند که به اندازه توپ پینگ پنگ خواهند شد. سنگها می توانند صاف یا ناصاف باشند و معمولاً به رنگ زرد یا قهوه ای هستند.
• پزشک در ارتباط با مشکلات سنگ چه اقداماتی می تواند انجام دهد؟
اگر سنگی وجود داشته باشد که به خودی خود دفع نمی شود. پزشک به تدریج اقداماتی انجام خواهد داد تا سنگ بالاخره دفع شود. در گذشته تنها راه خلاصی از سنگها انجام جراحی بود. اما امروزه روشهایی وجود دارد که می توان بدون انجام جراحی آنها را دفع نمود که شامل استفاده از امواج پر انرژی از طریق پوست جهت شکستن سنگ می باشد ( سنگ شکنی ) و روشهای جراحی خاصی که کمترین عارضه جانبی را در پی خواهد داشت.

• پزشک چگونه می ـواند به ماهیت و نوع سنگ پی ببرد؟
بهترین راه برای یافتن نوع سنگ، آزمایش خود سنگ می باشد. اگر احساس می کنید که دارید سنگ دفع می کنید، بعد از دفع حتماً سنگ خود را نگه دارید.
بعلاوه با آزمایش ادرار یا خون نیز می توان به ماهیت سنگ پی برد. جهت آزمایش ادرار باید ادرار 24 ساعته جمع آ وری شود.
• جهت یافتن نوع سنگ ، فرد به چه چیزهایی نیاز دارد ؟
روش درمانی که پزشک جهت درمان سنگ به کار می برد به نوع سنگ بستگی دارد. بعنوان مثال داروهایی که جهت درمان سنگهای کلسیمی مورد استفاده قرار می گیرند بر روی سنگهای استرووتیی اثری ندارد. رژیم غذایی که جهت درمان سنگهای اسید اوریکی استفاده می شود نیز بر روی سنگهای کلسیمی اثری ندارد. بنابراین جهت درمان سنگ، آنالیز و آزمایش دقیق سنگ باید انجام شود.


• جهت جلوگیری از بروز سنگ چه اقداماتی می توان انجام داد ؟
تا آنجا که ممکن است مایعات مصرف کنید. سعی کنید روزانه 12 لیوان آب بنوشید. نوشیدن زیاد مایعات به شستن مواد موجود در ادرار و جلوگیری از رسوب آنها کمک می کند.
بعلاوه می توان از آب لیمو یا آب میوه نیز استفاده نمود. اما آب از همه بهتر است. سعی کنید مصرف چای و قهوه خود را لاقل تا 2 فنجان در روز کاهش دهید زیرا کافئین به تشکیل سنگ کمک می کند.
ممکن است به شما توصیه شود که از غذاهای خاصی بیشتر استفاده نمائید و یکسری غذاهای دیگر را کمتر مصرف نمائید. بعنوان مثال در صورت سنگ اسید اوریکی فرد باید کمتر گوشت مصرف کند زیرا گوشت در بدن تبدیل به اسید اوریک می شود.
گاهی نیز می توان جهت جلوگیری از تشکیل سنگهای اسید اوریکی یا کلسیمی از دارو استفاده نمود.
نکاتی که باید به یاد داشته باشید :
- بسیاری از سنگها بدون کمک پزشک از بدن دفع می شوند.
- درصورت وجود درد شدید در پشت یا پهلوها و درصورت ادامه دار شدن این درد به پزشک مراجعه کنید .
- در صورت وجود خون در ادرار نیز به پزشک مراجعه کنید.
- جهت جلوگیری از تشکیل سنگ تا حد ممکن آب بنوشید.
- بعد از دفع سنگ، جهت نشان دادن آن به دکتر آن را نگه دارید و از پزشک در مورد نحوه پیشگیری از بروز سنگ سوأل کنید.

مجمع پزشکی تا کنون به هیچ گونه توضیح مستدلی در این زمینه دست نیافته است. اما گفته می شود که اختلات متابولیسمی، مواد معدنی، کالبدی، در این امر نقش مهمی را ایفا می کنند. تا حدودی به اثبات رسیده است که مسائل ژنتیکی نیز در این امر دخیل هستند. طرز زندگی نیز بر روی بروز بیماری تاثیر می گذارد. محل زندگی بیمارانی که دارای سنگ کلیه هستند معمولا در قسمت هایی با هوای گرم و مرطوب است تا هوای سرد. همچنین افرادی که تحرک کمی دارند بیشتر از سایرین در معرض ابتلا به این بیماری قرار می گیرند. رژیم غذایی نیز یکی از عوامل کلیدی به شمار میرود. غذاهای پر چاشنی مثل کاری و فلفل نیز خطر ابتلا به بیماری را افزایش میدهند. این امر از طریق مشاهده آداب غذایی فیجی قابل اثبات می باشد. افراد این منطقه معمولا از خوراک های بی طعم و شیرین استفاده می کنند به همین دلیل بیماری سنگ کلیه به ندرت در آنها دیده می شود. اما اغلب افراد هندوستانی که معمولا از غذاهای تند و کاری دار استفاده می کنند معمولا از بیماری سنگ کلیه رنج می برند.
در این قسمت راه هایی برای جلوگیری از سنگ کلیه را به شما معرفی می کنیم:
1- نوشیدن آب فراوان به ویژه در آب و هوای مرطوب. سعی کنید روزی 8 لیوان آب بنوشید.
2- اگر شما زندگی بی تحرکی دارید سعی کنید کمی ورزش کنید، از راه رفتن در حوالی خانه شروع کنید و رفته رفته میزان تحرک خود را افزایش دهید.
3-میزان مصرف روزانه خود را از لبنیات بیشتر کنید و مصرف غذاهای فلفلی را نیز کاهش دهید. همچنین از غذاهای حاوی کاری و چاشنی بیش از اندازه نیز خود داری کنید.
کارشناسان اثبات کرده اند که می توان از طریق مصرف خوراکی اکسید منیزیوم به همراه ویتامین B6 پیشگیری کرد. البته مصرف این دارو باید تحت نظر پزشک معالج انجام پذیرد. مصرف فسفات و آنتی بیوتیک ها نیز باید زیر نظر پزشک انجام پذیرد.
تا پیش از سال 1980 برای برداشتن سنگ کلیه از عمل های جراحی ماژور استفاده می شد. اما پیشرفت های پزشکی موجب شده است که در چند سال اخیر دیگر نیازی به این کار احساس نشود. درمان از طریق اشعه های آلترا سونیک ( فراصوتی) این امکان را فراهم میسازند که با کمی شکاف سنگ کلیه از میان برود. امواج اکستراکورپوریل نیز برای شکستن سنگ کلیه استفاده می شوند که در این صورت دیگر هیچ گونه نیازی به جراحی و بریدگی نمی باشد.
پیشرفت های پزشکی استرس مداوای سنگ کلیه را تا حد بسیار زیادی کاهش داده است. اگرچه بهتر است که سعی کنیم تا جایی که ممکن است از ابتلا به این بیماری پیشگیری کنیم. همچنین سعی کنید تا میزان کافی آب بنوشید. آیا درمانی از این ساده تر وجود دارد؟
- عامل ایجاد سنگ کلیه را توضیح دهید؟

جواب علمی : پروسه سنگ سازی مجموعه وقایعی است که منجر به فوق اشباع (supersaturation ) نمک هایی می گردد که در تشکیل سنگ دخالت دارند.
فوق اشباع نیز باعث تشکیل هسته اولیه و کریستالهائی می گردد و تجمع آنها منجر به تشکیل سنگ می شود که این عوامل در ایجاد سنگ مهمند.
عدم مصرف آب – تعرق زیاد – مصرف نمک فراوان – عوامل ژنتیکی و سابقه فامیلی – مصرف داروها - تغییرات PH ادرار - رژیم غذایی - عفونت های ادراری و شغل های بی حرکت مثل کارمندان و رانندگانی که مدت زیادی ثابت روی صندلی می نشینند و همچنین مناطق جغرافیایی جز عوامل سنگ ساز هستند .

2- میزان املاح موجود در آب چقدر در ایجاد سنگ کلیه تاثیر دارد؟

زیاد اعتقادی به املاح موجود درآب برای سنگ سازی نیست ولی گرچه سختی آب را گاهی اوقات مطرح می کنند اما مهم است که آب هرچقدر سنگینی و املاح دارباشد مصرف کردن آن بیشتراست از مصرف نکردن آن .

3- کسی که یکبار دچار سنگ کلیه شد آیا امکان دارد دوباره کلیه شروع به سنگ سازی نماید؟

50% افرادی که سنگ کلیه دارند و درمان می شوند بعد از 10 سال احتمال عود سنگ در آنها زیاد هست .

4- درمان های سنگ کلیه بر چند قسم است؟

درمانهای سنگ کلیه مختلف و بستگی به نوع سنگ دارد که ازبین آنها باید به:
- درمانهای طبی و اقدامات عمومی که تمام عواملی که در تشکیل سنگ دخالت داشته اند را باید برعکس کرد.
- درمانهای سنگ شکنی برون اندامی و درون اندامی
- درمانهای جراحی
- درمانهای لاپاراسکوپی را نام برد.

اقدامات عمومی
1- مصرف مایعات فراوان بخصوص یک تا سه ساعت بعد از غذا
2- محدودیت مصرف پروتئین ها
3- محدودیت مصرف نمک ها
4- مصرف غذاهای حاوی پتاسیم
5- محدودیت مصرف غذاهای حاوی اگزالات
6- درمان عفونت های ادراری
7- محدودیت مصرف کربو هیدراتها
8- چربیهای ماهی که اسید ایکوزاپنتانوتیک موجود در روغن ماهی مفید است .
9- تغییر PH ادراری
10- عدم مصرف بعضی از داروها و مصرف داروهای دیگر
11- عدم مصرف ویتامین ها

پیشنهاد مصرف مایعات فراوان با هدف ادرار بیش از 2 لیتر در 24 ساعت که باید مصرف مایعات بیش از 3 لیتر باشد.

5- چند نوع سنگ کلیه از نظر جنسی داریم ؟

- سنگ های اگزولات کلسیم و فسفات کلسیم
- سنگ های اسید اوریکی
- سنگ های عفونی
- سنگ های سیستنی و سنگهای گرانیتی

6- از عوامل ایجاد تنگی مجاری ادراری کدام مورد را می توان نام برد؟

عامل تنگی ثابت ماندن سنگ در حالب ها بیش از 2 ماه را مطرح می کند.

7- سنگ کلیه بیشتر در خانمها شایع است یا در آقایان چرا؟

در آقایان 2 تا 3 برابر خانمها سنگ سازی دارند که به نظر می رسد وجود هورمون مردانه تستوسترون بی تاثیر نباشد .
هورمون های جنسی زنان بیشتر کمک می کنند در گشاد شدن حالب ها که به دفع سنگ کمک می کند ضمن اینکه طول حالب در خانمها بیشتر است .

8- افراد مبتلا به سنگ کلیه با توجه به نوع سنگی که دارند چه رژیم غذایی به آنها توصیه می شود ؟

سنگ کلیه اسید اوریکی : رژیم کم پروتئین ، مصرف سیترات ، مصرف آلوپورینول و تغییر PH ادرار ، مصرف مایعات فراوان
سنگ های سیستنی : مصرف مایعات فراوان – قلیایی کردن ادرار ( تغییر Ph ) ، محدودیت نمک ، استفاده از داروهای موثر مثل دی پنسیلامین
سنگ های عفونی : درمان عفونت ، مایعات فراوان ، درمانهای جراحی
سنگ اگزلات کلسیم: مایعات فراوان ، کاهش مصرف اگزلات و کلسیم ، کاهش مصرف تنقلات ، رژیم کم نمک و مصرف هیدروکلرو تیازید
بعضی از مواد مصرفی روزانه در غذا مانند مرکبات ، چغندر ، کاکائو ، اسفناج ، قهوه ، کوکاکولا(نوشابه سیاه ) دارای مقادیر قابل توجهی اگزالات بوده یا اینکه موادی دارند که در بدن به اگزالات تبدیل می شود که اگزالات بالا یکی از عوامل تشکیل سنگ های کلیوی است.

نکات پایانی :

در مورد کلسیم غذا صحبت های ضد و نقیضی شده مصرف زیادی آن سبب دفع زیاد کلسیم ادرار می شود که خود عامل سنگ سازی است از طرفی مطالعه ای که روی 45000 بیمار به مدت4 سال شده نشان می دهد که مصرف کلسیم غذا باعث دفع اگزالات ادرار می شود که از سنگ سازی جلوگیری می کنند و در مطالعه ای در بیماران سنگ ساز بیشتر از شیر استفاده شد بین یک تا چهار لیوان در روز دیده شده بیمارانی که روزی 4 لیوان شیر مصرف می کنند کمتر سنگ میسازند که خود محدودیت رژیم کلسیمی را رد می کنند بخصوص در سن بالا که بیماران دچار پوکی استخوان هم هستند . فقط بر حسب نوع سنگ می توان به بیماران گفت اگزالات – فسفات – پروتئین و نمک کمتر مصرف نمایند.


چای داغ و تازه مقدار بالایی اگزالات دارد. بهتر است افراد از چای سرد – کم رنگ که اگزالات آن از بین رفته استفاده نمایند.
آب مصرفی نیاز نیست جوشیده باشد به خاطر املاح مفیدی که دارد و دربدن مصرف می شود یا اینکه سبک یا سنگین بودن آب مطرح نیست فقط بیماران سنگ ساز باید آب فراوان بنوشند. حتی در شبها و بهترین زمان نوشیدن آب تا سه ساعت بعد از خوردن غذا است که هسته اولیه سنگ شروع به رسوب می کنند و سنگ سازی آغاز می شود بهتر است بگوییم مقدار دفع ادرار فرد سنگ ساز باید بیشتر از 2 لیتر در 24 ساعت باشد در مورد مصرف گوشت قرمز یا سفید تفاوتی در بین وجود مقدار پروتئینی ، آن نیست که بعضی می گویند باید کمتر از 90 گرم پروتئین مصرف کند که فکر نمی کنم هیچ ایرانی چنین رژیمی داشته باشد .

(هر 100 گرم گوشت مرغ – 20 گرم پروتئین دارد و هر 100گرم گوشت قرمز – 18 گرم پروتئین دارد.) پس تقریبا در هر وعده غذا باید حدود 500 گرم گوشت مصرف کرد تا به مقادیر مورد نظر برسد البته نباید نادیده گرفت همراه گوشت موارد دیگری مثل نان و حبوبات و غیره مصرف می شود که آنها هم پروتئین دارند و از مقدار پروتئینی موجود باید کم شود ( اما مصرف گوشت ماهی و روغن ماهی را در اسکیموها که سنگ کمتری دارند بهم ربط می دهند. )

در مورد مصرف لبنیات (شیر وکره ) را می توانند مصرف کنند اما در مصرف ماست ( در شرایط عادی حدود 5 گرم 100% پروتئین دارد ولی ماست کیسه ای 59% ، کشک 70% گرم پروتئین دارد.) دوغ و پنیر آب بیشتر بنوشند.

گرچه در مورد مصرف ویتامین C و تغییرات PH ادرار هم گزارشاتی وجود دارد که مصرف آ ن بی فایده نیست .

اما پایین بودن PH ادراری در صورتیکه محدودیت پروتئین های جانوری همراه با تجویز سیترات پتاسم باشد مفید است و از سنگ سازی جلوگیری می شود و مهمترین عامل جلوگیری از سنگ PH ادرار است که اگر PH ادراری آنها قلیایی است آنرا اسیدی کنند و نکته مهم دیگر وجود عفونت ادراری است که نباید فراموش شود.

مسئله دیگر شغل است بخصوص مشاغل کارمندی ، راننده ها و افراد پشت میز نشینی که تحریک ندارند و یکی از عوامل سنگ سازی بی حرکتی است که اینگونه افراد باید فعالیتهای دیگری در حین انجام وظیفه داشته باشند یا حتی در بین ساعات تحرک و مقدار مصرف مایعات را بالا ببرند.