سوال 524709

با سلام و احترام
خواهر گرامی

به خاطر اهمیت این بحث لازم دیدم که مقداری مفصل تر پاسخ بدهم .

از روایات یك نوع عذاب جداگانه‌اى به دست مى آید كه همان فشار قبر است و برخى روایات این عذاب را عام مى دانند، شامل حال مؤمنان.
رسول خدا(صلى الله علیه وآله) پس از خاكسپارى جنازه ى سعد بن معاذ صحابى فرمود: هیچ مؤمنى نیست كه فشار قبر نداشته باشد.[1] اگر كسى از فشار قبر رهایى مى یافت سعد بن معاذ از آن جمله مى بود.[2]
از امام صادق(علیه السلام) سوال شد: آیا كسى از فشار قبر رهایى مى یابد؟ فرمود: از آن به خدا پناه مى برم! چه بسیار اندك اند كسانى كه از عذاب قبر نجات یابند.[3]
در برخى از روایات اهل سنت نیز عذاب قبر متوجه همه معرفى شده است: مردگان در قبرشان عذاب مى شوند تا آنجا كه حیوانات صداى عذاب آنها را مى شنوند.[4]
از این دست روایات بر مى آید كه كافر، مؤمن و مستضعف همه فشار و عذاب قبر دارند.
برخى منابع عذاب و فشار قبر را تنها مربوط كسانى مى دانند كه در قبر مورد سوال قرار مى گیرند یعنى گروه سوم كه مورد مواخذه سوال قرار نگرفته اند (دیوانگان و بچه ها و مستضعفین) عذاب قبر ندارند.[5]
شاید این روایت شاهد گفتارشان باشد، یسئال و هو مضغوط[6] یعنى در حالى كه مورد پرسش قرار گرفته عذاب هم مى شود.
این روایت در منابع تنها یكبار آمده است كه برخى در توجیه آن گفته اند: شاید مراد توضیح وضع كفار باشد كه سوال از آنها ماهیت عذاب دارند.
روایات دیگر عذاب و فشار قبر را از مؤمن به دور مى دانند. حضرت صادق(علیه السلام) در پاسخ ابوبصیر فرمودند: هیهات ما على المؤمنین فیها شىء;[7] دور باد هرگز چیزى از فشار قبر بر مؤمنین نیست.
مرحوم مجلسى مى فرمایند: اگر مراد از عذاب ندیدن مؤمنان، مومن كامل و واقعى باشد، پس روایاتى كه عذاب قبر را متوجه سعد بن معاذ و رقیّه دختر پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله وسلم) و فاطمه مادر حضرت على(علیه السلام) مى دانستند چه مى شود؟
ممكن است گفته شود این كه مؤمنان عذاب و فشار قبر ندارند مراد عذاب و فشار شدید باشد، یا این كه گفته شود، مؤمن عذاب و فشار قبر تنبیهى و از باب غضب الهى ندارند بلكه اگر فشارى دارد به خاطر لطف و كفاره ى گناهان او مى باشد.[8]
چنان كه حدیث مى فرماید: فشار و عذاب قبر براى مؤمن كفاره ى (تاوان) كارهاى است كه انجام داده است مانند ضایع كردن نعمت هاى الهى.[9]
و نیز در حدیث دیگر ضمن تفسیر آیه ى قرآن آمده است: (فیومئذ لا یسال عن ذنبه)[10]. فرمودند: اینها كه روز قیامت از گناهانشان سوال نمى شود، كسانى اند كه از امیر المؤمنان پیروى كرده اند و از دشمنانش بیزارى جسته اند، حلالش را حلال، حرامش را حرام داشته اند منتهى گناهانى داشته اند كه موفق به توبه نشده اند، خداوند آنها را برزخ عذاب مى كند تا در قیامت پاك شوند.[11]
قانون كلى عذاب و فشار قبر بیان شد، اما باید دانست كه برخى از افراد به تصریح برخى از روایات از عذاب قبر معاف شده اند و نیز برخى از كارهاى خوب و مرگ در برخى از ساعات موجب كاهش و یا آمرزش فشار قبر مى شود.
رقیّه دختر گرامى پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله) از كسانى است كه خود رسول خدا(صلى الله علیه وآله) برایش طلب بخشش از عذاب قبر فرمود و خداوند هم او را رهایى بخشید.[12]
فاطمه بنت اسد مادر امام على(علیه السلام) با دعاى پیامبر(صلى الله علیه وآله) و تدفین در پیراهن مبارك او شامل آمرزش عذاب قبر شد.[13]
افراد ذیل نیز از عذاب و فشار قبر معاف اند:
كسانى كه تلقین سوم شده اند، یعنى پس از خاكسپارى روى قبر ا و عقاید دینى یادآورى شود.
كسانى كه از ظهر پنج شنبه تا جمعه فوت كرده اند.[14]
كسانى كه در قبر همراه شان جریدتین گذاشته اند، یعنى دو شاخه چوب سبز همراه او دفن كنند.
كسانى كه چهل نفر یا بیشتر به خوبى او شهادت دهند و از خداوند براى او طلب مغفرت كنند.[15]
كسانى در ركوع نمازشان كامل و تمام باشد.[16] خواندن سوره ى نساء در هر شب جمعه، مداومت بر خواندن سوره ى زخرف، نماز شب، دفن شدن در سرزمین نجف اشرف و... .[17]
اما عذاب و فشار قبر براى انبیاء و امامان معصوم(علیهم السلام) مانند سوال در قبر از آنها جایى تصریح نشده است و بر اساس قواعدى كه درباره ى فشار قبر بیان شد، هر گونه عذاب و فشارى از وجود مبارك آنها به دور است چون نه گناهى دارند كه از باب كفاره و لطف عذاب شوند و نه هیچ كدام عاملى براى این گونه عذاب ها در مورد آنها صادق است.
مرحوم شبّر مى فرماید: در حدیث وارد شده است كه تنها انبیاء و امامان(علیهم السلام) ارواح آنها با اجسادشان از زمین به آسمان منتقل مى شوند و با همان اجساد دنیایى خود در نعمت به سر مى برند و این ویژه ى حجت هاى الهى است.[18]
اما شهداء در فرهنگ قرآنى و روایى جایگاه ویژه اى دارند، از برخى امور دنیایى و آخرتى استثناء شده اند از جمله، بى نیازى از كفن و غسل در صورتى كه در معركه ى جنگ به شهادت برسد.[19] و همین طور بى نیازى از پرسش و پاسخ در قبر; از رسول خدا(صلى الله علیه وآله) سوال شد، چرا شهید در قبر مورد امتحان و آزمایش قرار نمى گیرد؟ فرمود: همان برق هاى شمشیر كه بر سرش فرود مى آیند كفایت مى كند.[20]
امام صادق ـ علیه السّلام ـ :
طوبا درختی است در بهشت در خانة امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ هیچ یك از شیعیان نیست، جز این كه شاخه‌ای از شاخه‌هایش در خانة اوست و امتی از امت‌ها می‌تواند از برگی از برگ‌هایش سایه بگیرد.
(تفسیر نور الثقلین، ج 2، ص 502) [1]. بحار الانوار، 6 / 221، حدیث 19 و ص 221، حدیث 16.
[2]. الفروع من الكافى، 3 / 236،حدیث 6; بحار الانوار، 6 / 261، حدیث 102; علم الیقین، فیض كاشانی، تحقیق بیدار فر، قم، 1377. 2 / 1068.
[3]. الفروع من الكافى، 3 / 236،حدیث 6; بحار الانوار، 6 / 261، حدیث 102; علم الیقین، 2 / 1068.
[4]. شرح الصدور، سیوطى، دار ابن كثیر، بیروت، لبنان، 1413، ص 225.
[5]. حق الیقین، مجلسى، ص 488.
[6]. الفروع من الكافى، 3 / 236، حدیث 5.
[7]. الفروع من الكافى، 3 / 130.
[8]. حق الیقین، علامه مجلسى، ص 492; حق الیقین، عبدالله شبّر، 2 / 392.
[9]. بحار الانوار، 6 / 221.
[10]. الرحمن / 39.
[11]. بحار الانوار، 6 / 246، حدیث 77.
[12]. الفروع من الكافى، 3 / 241، حدیث 18.
[13]. گفتار صدوق، ( ترجمه اعتقادات ابن بابویه، محسن رضوانی، قائم، قم، 1403، ص 48; حق الیقین، مجلسى، ص 482.
[14]. حق الیقین، عبدالله شبّر، 2 / 390; منازل الآخرة، شیخ عباس قمی، چاپ قائم قم، جیبی، بی تا، ص 27.
[15]. منازل الآخرة، ص 30 ـ 26.
[16]. منازل الآخرة، ص 30 ـ 26.
[17]. منازل الآخرة، ص 30 ـ 26.
[18]. حق الیقین، عبدالله شبّر، 2 / 381 ـ 380.
[19]. تهذیب الاحكام فى شرح المقنعه، شیخ طوسى، 6 / 140 (321 / 7).
[20]. فروع الكافى، 5 / 56، كتاب الجهاد، فضل الشهادة، حدیث 5.

و من الله توفیق