سوال 525795

با سلام.نظام‏هاى اجتماعى در هر دوران تابعى از مجموعه شرایط اقتصادى، سیاسى، فرهنگى و ... مى‏باشد. همان گونه كه امروزه نظام بانکداری در همه ی کشورهای جهان حاكم است و شرایط اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى خاص آن را ایجاب نموده است. تا چند قرن پیش در تمامى جهان نظام برده‏دارى حاکم بوده است؛ به گونه‏اى كه هیچ نظامى در شرایط آن روز امكان جایگزینى آن را نداشته است. اسلام نیز با توجه به اینكه تغییر اساسى و ناگهانی و به یک باره در سیستم برده داری حاکم بر تمام جهان در آنروزگار ممکن نبود با وضع قوانین، به تدریج در صدد اصلاح و از بین بردن آن برآمده و در چند جهت حركت كرده است : 1- تأمین حقوق بردگان با وضع قوانین در مورد ممنوعیت استرقاق (بنده گرفتن)، و تحریم آن( این قانون که ممنوعیت برده گیری جدید است به تدریج برده داری را بر می افکند) 2- وضع قوانین در جهت حمایت از حقوق بردگان و تنظیم روابط صحیح بین مالك و برده. 3- ترغیب مردم به آزادسازى بردگان و وضع قوانینى براى حصول این مقصود (مانند كفارات و شرایط عتق). در مجموع اسلام شرایطى را براى بردگان فراهم ساخت كه آنان به مقامات و درجات مهم علمى و سیاسى در جامعه اسلامى دست یافتند و حتى مدت‏ها حكومت «ممالیك» بر بسیارى از نقاط كشورهاى اسلامى پدیدار شد. در حقیقت اسلام با فراهم آوردن شرایط انسانى و عاطفى براى زندگى بردگان، بردگان را از سراسر دنیا مشتاق به پیوستن به جامعه اسلامى نمود و آنان در بازگشت به موطن خود همراه با آزادى، مبلغ و مروج اسلام مى‏شدند. اسلام راه برده شدن افراد آزاد را مسدود كرد و از سوى دیگر راه آزادى بردگان را گشود و مسلماً یكى از عوامل دگرگونى نظام بردگى در جهان، نقش اسلام در این زمینه بوده است. كنیزها نیز در این بین مشمول همین قاعده و قانون بوده‏اند. آنان از كشورهاى دیگر كه در جنگ با مسلمانان اسیر مى‏شدند، و یا به صورت تجارى وارد ممالك اسلامى مى‏گشتند، با فرهنگ اسلامى و مزایاى نجات بخش آن آشنا شده و بسیارى از آنان همانند دیگر مردم در جامعه اسلامى زندگى مى‏كردند. بجاست بدانیم كه مادر برخى از ائمه ما كنیز بوده‏اند، حتى مادر امام زمان (عج) نیز كنیزى رومى بوده است. سخن در این مقوله بسیار گسترده مى‏باشد.
در پى جنگ با كافران اگر اسیرانى گرفته شوند به دلیل كفر و ستیزه‏گرى سزاوار قتل مى‏باشند. اما از آنجا كه بسیارى از اسیران به پیروى از سردمداران در جنگ شركت كرده‏اند و از آگاهى كافى برخوردار نبودند، از قتل آنان صرف‏نظر مى‏شود و نگهدارى آنان با شرایط خاص به صورت اسارت مطرح مى‏شود كه یكى از شیوه‏هاى اسارت، به كارگیرى آنان به صورت «برده و كنیز» است كه این روش نسبت به نگهدارى در اردوگاه‏ها از مزایاى فراوانى برخوردار است. زیرا در چرخش كارهاى روزمره جامعه نقش فعال دارند و به دلیل آمیختگى با مسلمانان با فرهنگ اسلام آشنا مى‏شوند و رفته رفته به بهانه‏هاى مختلف از قبیل كفاره روزه و... آزاد مى‏شوند. اما باید دانست این حكم مربوط به كافران محارب است كه در برابر مسلمانان به جنگ پرداخته‏اند.
براى مطالعه بیشتر ر . ك : اسلام و مسأله آزادى، بردگى،موسوى زنجانى از بردگى روم قدیم تا ماركسیسم،حجتى كرمانى فرآورده‏هاى دینى،ناصر مكارم برده‏دارى در روم باستان،بیدار فكر حقوق بشر،اسداللَّه مبشرى نگاهى به بردگى،محمد على گرامى بردگى در اسلام،صادق ایرجى بردگى از دیدگاه اسلام، مصطفى حسینى. موفق باشید.