ناشناس
سوال 782272
سوال : با سلام ببخشید بنده نمونه هایی از نکات بلاغی موجود در نامه ها و حکمت های نهج البلاغه که مانند : از جمله خبر ابتدایی-خبرطلبی-خبر انکاری و انواع انشاء غیر طلبی ( مدح و ذو -قسم-افعال رجا-صیغه عقودو الفاظ ایجاب و قبول)-حصر موصوف برصفت و حصر صفت بر موصوف-کمال اتصال و کمال انقطاع در جملات- را داشته باشد میخواهم .میتونم ازتون خواهش کنم که کمکم کنید ممنون میشم اگه کمکم کنید
ثبت پاسخ جدید
برای ثبت پاسخ، لطفا وارد حساب کاربری خود شوید.
پاسخ‌ها
1 پاسخبا سلام
طبه 18 نهج البلاغه
یكی از محسنات لفظی در علوم بلاغی و علم بدیع صنعت ترصیع است
ترصیع به این معناست كه سخن از دو قسمت متوازن با پایان موافق تشكیل می شود " و إِنَّ الْقُرْآنَ ظَاهِرُهُ أَنِیقٌ وَ بَاطِنُهُ عَمِیقٌ " همانا قران دارای ظاهری زیبا و باطنی ژرف و ناپیداست
شاهد مثال دو كلمه "انیق" و"عمیق " است كه بر یك وزن قرار دارند و نوعی جناس غیر تام است و چون در كلام دو قسمت وجود دارد یكی "ظاهره انیق" و دیگری "باطنه عمیق "علمای بلاغت از ان به عنوان صنعت لفظی ترصیع نام می برند
اقتباس
به معنای برداشت متنی از یك جا و استفاده از ان در جایی دیگر است
در علم بدیع اقتباس به معنای اوردن یك ایه قران یا كلام نبوی در سخن خویش بدون ذكر اینكه این عبارت كلام الهی یا نبوی است
شاهد مثال در این خطبه ایه 82 سوره نساء
افلا یتدبرون القران وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَیْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِیهِ اخْتِلافاً كَثِیراً
سجع متوازی
سجعی است كه در ان دو جمله از جهت اخرین كلمه دقیقا هم وزن و بر یكدیگر منطبق باشند
شاهد مثال در این خطبه
إِنَّ الْقُرْآنَ ظَاهِرُهُ أَنِیقٌ وَ بَاطِنُهُ عَمِیقٌ لَا تَفْنَى عَجَائِبُهُ وَ لَا تَنْقَضِی غَرَائِبُهُ
سجع بین كلمات "انیق " و "عمیق" و "عجائبه"و" غراوبه" سجع متوازی است
طباق
جمع بین دو امر متضاد و یا دو معنای متقابل در یك جمله اعم از انكه این تقابل از نوع تضاد باشد یا ایجاد و سلب یا عدم و ملكه
شاهد مثال تضاد بین دو اسم در این خطبه إِنَّ الْقُرْآنَ ظَاهِرُهُ أَنِیقٌ وَ بَاطِنُهُ عَمِیقٌ
بین دو واژه "ظاهر "و "باطن " طباق وجود دارد
(خطبه 15 نهج البلاغه) :
وَ اللّهِ لَوْ وَجَدْتُهُ قَدْ تُزُوِّجَ بِهِ النِّساءُ، وَ مُلِكَ بِهِ الاِْماءُ لَرَدَدْتُهُ.
به خدا قسم اگر آن املاك را بیابم به مسلمین برمى گردانم گرچه مهریه زنان شده باشد، یا با آن كنیزها خریده باشند.
فَاِنَّ فِى الْعَدْلِ سَعَةً، وَ مَنْ ضاقَ عَلَیْهِ الْعَدْلُ فَالْجَوْرُ عَلَیْهِ اَضْیَقُ.
زیرا گشایش امور با عدالت است، كسى كه عدالت او را در مضیقه اندازد ظلم و ستم مضیقه بیشترى براى او ایجاد مى كند.
1-عبارت « قَد تزوج به النساء» با عبارت«و مُلک به الاِماء» دو جمله دارای سجع متوازی هستند.
توضیح: سجع متوازی سجعی است كه در ان دو جمله از جهت اخرین كلمه دقیقا هم وزن و بر یكدیگر منطبق باشند
2-یکی از علل عدم ذکر فاعل و آوردن فعل«تُزُوِّجَ» به شکل مجهول می تواند تعمیم باشد(یعنی هیچ غرضی در آوردن فاعل نیست.به ذکر فاعل تعلق نمی گیرد. یعنی فاعل آن
هر کس باشد فرقی نمی کند ،حضرت؛ حقّ را خواهد ستاند.)
3-دو عبارت«ضاق» و «اضیق» مربوط به اشتقاق در علم بدیع هستند.
در خاتمه یاد آور می شوم، شروح نهج البلاغه ابن ابی الحدید و شرح ابن میثم و نیز شرح مرحوم فیض الاسلام نیز بررسی شد به مورد خاصی در این زمینه اشاره نشده.
موفق باشید
طبه 18 نهج البلاغه
یكی از محسنات لفظی در علوم بلاغی و علم بدیع صنعت ترصیع است
ترصیع به این معناست كه سخن از دو قسمت متوازن با پایان موافق تشكیل می شود " و إِنَّ الْقُرْآنَ ظَاهِرُهُ أَنِیقٌ وَ بَاطِنُهُ عَمِیقٌ " همانا قران دارای ظاهری زیبا و باطنی ژرف و ناپیداست
شاهد مثال دو كلمه "انیق" و"عمیق " است كه بر یك وزن قرار دارند و نوعی جناس غیر تام است و چون در كلام دو قسمت وجود دارد یكی "ظاهره انیق" و دیگری "باطنه عمیق "علمای بلاغت از ان به عنوان صنعت لفظی ترصیع نام می برند
اقتباس
به معنای برداشت متنی از یك جا و استفاده از ان در جایی دیگر است
در علم بدیع اقتباس به معنای اوردن یك ایه قران یا كلام نبوی در سخن خویش بدون ذكر اینكه این عبارت كلام الهی یا نبوی است
شاهد مثال در این خطبه ایه 82 سوره نساء
افلا یتدبرون القران وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَیْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِیهِ اخْتِلافاً كَثِیراً
سجع متوازی
سجعی است كه در ان دو جمله از جهت اخرین كلمه دقیقا هم وزن و بر یكدیگر منطبق باشند
شاهد مثال در این خطبه
إِنَّ الْقُرْآنَ ظَاهِرُهُ أَنِیقٌ وَ بَاطِنُهُ عَمِیقٌ لَا تَفْنَى عَجَائِبُهُ وَ لَا تَنْقَضِی غَرَائِبُهُ
سجع بین كلمات "انیق " و "عمیق" و "عجائبه"و" غراوبه" سجع متوازی است
طباق
جمع بین دو امر متضاد و یا دو معنای متقابل در یك جمله اعم از انكه این تقابل از نوع تضاد باشد یا ایجاد و سلب یا عدم و ملكه
شاهد مثال تضاد بین دو اسم در این خطبه إِنَّ الْقُرْآنَ ظَاهِرُهُ أَنِیقٌ وَ بَاطِنُهُ عَمِیقٌ
بین دو واژه "ظاهر "و "باطن " طباق وجود دارد
(خطبه 15 نهج البلاغه) :
وَ اللّهِ لَوْ وَجَدْتُهُ قَدْ تُزُوِّجَ بِهِ النِّساءُ، وَ مُلِكَ بِهِ الاِْماءُ لَرَدَدْتُهُ.
به خدا قسم اگر آن املاك را بیابم به مسلمین برمى گردانم گرچه مهریه زنان شده باشد، یا با آن كنیزها خریده باشند.
فَاِنَّ فِى الْعَدْلِ سَعَةً، وَ مَنْ ضاقَ عَلَیْهِ الْعَدْلُ فَالْجَوْرُ عَلَیْهِ اَضْیَقُ.
زیرا گشایش امور با عدالت است، كسى كه عدالت او را در مضیقه اندازد ظلم و ستم مضیقه بیشترى براى او ایجاد مى كند.
1-عبارت « قَد تزوج به النساء» با عبارت«و مُلک به الاِماء» دو جمله دارای سجع متوازی هستند.
توضیح: سجع متوازی سجعی است كه در ان دو جمله از جهت اخرین كلمه دقیقا هم وزن و بر یكدیگر منطبق باشند
2-یکی از علل عدم ذکر فاعل و آوردن فعل«تُزُوِّجَ» به شکل مجهول می تواند تعمیم باشد(یعنی هیچ غرضی در آوردن فاعل نیست.به ذکر فاعل تعلق نمی گیرد. یعنی فاعل آن
هر کس باشد فرقی نمی کند ،حضرت؛ حقّ را خواهد ستاند.)
3-دو عبارت«ضاق» و «اضیق» مربوط به اشتقاق در علم بدیع هستند.
در خاتمه یاد آور می شوم، شروح نهج البلاغه ابن ابی الحدید و شرح ابن میثم و نیز شرح مرحوم فیض الاسلام نیز بررسی شد به مورد خاصی در این زمینه اشاره نشده.
موفق باشید