سوال 89809

با عرض سلام خدمت شما دوست محترم
هر چند تفكر و تدبر در مسائل مذهبی و اعتقادی از سوی شرع مورد تأیید قرار گرفته است، ولی گاه فلسفه بعضی از احكام برای ما پوشیده است. نجاست سگ از جمله احكامی است كه حكم آن به صورت صریح در قرآن و متون روایی آمده است، ولی در فلسفه آن چیزی بیان نشده است؛ كه البته در عین حال پذیرش آن از روی تعبد منافات با تبعیت از عقل ندارد.
به عنوان مقدمه باید بگویم که مساله طهارت و نجاست با کثیفی وتمیزی فرق دارد و چه بسا چیزی شدیدا آلوده به میکروب و کثیفی باشد اما نجس نباشد و گاهی هم بالعکس؛ از این رو نباید در مورد چیزهای نجس صرفا به دنبال چیزی بگردیم که حتما باید کثیف و آلوده باشدبلکه اموری باطنی و معنوی است به طور مثال کافر نجس است و از لحاظ جسمانی نیز هیچ تفاوتی با غیر کافر ندارد و حتی اگر یک کافر به حمام برود و با تمام شوینده ها خود را بشوید باز هم نجس است یعنی در همه جا ما نمی توانیم به دنبال نکات مادی و اسباب ظاهری نجاست باشیم االبته به یقین عاملی در نجاست آ ن مدخلیت داشته ولی شاید آن عامل باطنی و درونی باشد که ما از آن بی اطلاعیم ولی در مورد سگ و خوک باید گفت که حتی دانشمندان تجربی هم نظریاتی را گفته اند که اگر چه صحیح است اما نمی توان به طور قطع و یقین آن را علت واقعی برای احکام اسلامی دانست.
نجس بودن سگ و خوك و دیگر نجاسات دستور صریح اسلام است كه در آیات و روایات آمده است. البته همه احكام الهی دارای حكمت و مصلحتی است، ولی تنها حكمت بعضی از این احكام، بر ما معلوم است؛ یعنی از سوی معصومین بیان شده است، و در غیر ان چیزی نمی دانیم، مگر احیانا احتمالاتی داده شود.
در این موارد نیز پذیرش متعبّدانه، كه هیچ مخالفتی با تفكر و تعقل هم ندارد، وظیفه هر فرد پایبند به اصول مذهبی است.
هر چند علت واقعی و فلسفه احکام در مسایل جزیی و فرعی اسلام روشن نیست و باید با تعبّد آن را پذیرفت و ما در این مورد تنها به حکمت جعل این حکم از نگاه عقل بشر اشاره می کنیم:
در اسلام هم تعبّد است و هم تعقّل و هر یک از این دو، جایگاه خاص خود را دارد. یک سلسله اموری هستند که فلسفه آن برای مردم روشن نیست ولی همگی موظف به انجام یا ترک آن هستیم و ما علت اصلی آن را نمی دانیم چرا که این امر مولاست و بدون چون و چرا باید امر خدا را امتثال کرد چنانچه امام علی علیه السلام در مورد فلسفه امور تعبدی می فرماید: "ابتلی خلقه ببعض ما یجهلون اصله تمییزاً بالاختبار لهم و نفیاً للاستکبار عنهم" خداوند سبحان بندگانش را امتحان کرد به بعضی از اموری که به اصل آن جاهل اند، برای این که آن ها را بوسیله ی آزمایش تمییز بدهد و استکبار را از آنان دور سازد.(نهج البلاغه، فیض الاسلام، خطبه 234)
و شاید بتوان گفت یکی از آثار مجهول بودن فلسفه بعضی از احکام و مقرّرات اسلامی این است که روح ایمان و عبودیت در افراد تقویت شود چنانچه در سخنی عبدالله بن ابی یعفور به امام صادق علیه السلام عرض کرد: به خدا سوگند اگر اناری را دو قسم کنی و بگویی نصف آن حلال و نصف دیگرش حرام است، می پذیرم؛ یعنی آن را که تو حرام دانستی حرام می دانم و آن را که تو حلال دانستی حلال می دانم سپس حضرت فرمود: خداوند تو را رحمت کند. (سفینةالبحار، ج2، ص124)
ذکر این نکته لازم است که در اسلام برای معرفت اصول دین باید با تعقّل و تفکر به اندیشه پرداخت و پس از انتخاب اسلام به عنوان دین حق باید در احکام و فروع تعبّد و تقلید را سرلوحه اعمال خویش قرار دهد.
ولی به هر حال در مورد سگ و نجاست آن باید گفت که چنانچه امام صادق علیه السلام می فرماید: " ان الله لم یخلق خلقاً انجس من الکلب" خداوند حکیم موجودی نجس تر و آلوده تر از سگ خلق نکرده است. (وسایل الشیعه ، ج 1 ، ص 163)
نجس بودن سگ یکی از مسلّمات فقهی اسلام است که تمام مراجع به نجس بودن حتی مو و استخوان و ناخن و ... آن حکم می کنند. (توضیح المسایل مراجع، ج 1، ص 82، م105)
و در مورد فلسفه احکام نمی توانیم چیزی را به قطع و یقین بگوییم بلکه احتمالاتی است که آن را بیان می داریم زیرا علت و فلسفه حقیقی احکام را جز خدای حکیم که می داند!
ولی به هر حال می توان به بیماریهای فراوانی که از طریق این حیوان به انسان سرایت می کند و مضرات بسیاری که برای جامعه انسانی دارد، در اسلام حکم به اجتناب و پرهیز از این حیوان شده است؛ که از جمله بیماریهای شایع این حیوان می توان به بیماری هاری و صرع و دیستمپر و مایتوویل و ... اشاره کرده که برای توضیح بیشتر در این مورد می توانید به کتاب "پاتولوژی بیماریهای مشترک انسان و دام"، دکتر محمد حسین میمندی نژاد، ص 4 – 483 و یا کتاب علل الشرایع مرحوم صدوق نیز می توانید مراجعه نمایید.
در صورت نیاز و یا هر گونه ابهامی باز هم در خدمتتان هستیم.
با آرزوی موفقیت.
موسسه وتر