سوال 2976

طرحواره ی نقص و شرم این باور را در ذهن افراد به وجود آورده است که آن ها افرادی ناقص، معیوب، حقیر، بد، بی ارزش یا دوست نداشتنی اند. در نتیجه آن ها اغلب در مورد وجودشان، احساس شرمندگی می کنند. می توان گفت که این افراد تمام ویژگی های شخصیتی خود را ناقص می دانند. آن ها معتقدند آدم هایی بی نهایت عصبانی، نیازمند، شیطان صفت، تنبل، بدعنق، خرفت، کسل کننده، عجیب و غریب، مطیع، چاق، لاغر، دراز، کوتاه یا ضعیف هستند. آن ها ممکن است تمایلات پرخاشگرانه و جنسیِ غیرقابل پذیرشی داشته باشند. گاهی اوقات نسبت به کارهایی که انجام نمی دهند، سخت احساس بی کفایتی می کنند، اما مسئله مهم تر این است که آن ها چنین احساسی را همیشه دارند. آن ها از برقراری رابطه با دیگران می ترسند، زیرا ترس اجتناب ناپذیری دارند از این که نقص هایشان برملا شود. هر لحظه ممکن است مردم نقص های آن ها را ببینند و این حادثه باعث شرمندگی آن ها شود. این ترس می تواند به دنیای خصوصی یا عمومی آن ها مرتبط باشد. افرادی که چنین طرحواره ی دارند در روابط صمیمی یا اجتماعی و یا هر دو احساس نقص و بی کفایتی می کنند. 




ریشه های تحوّلی طرحواره ی نقص/ شرم



وقتی از ریشه های تحوّلی طرحواره ها صحبت می کنیم. تمرکز اصلی مان روی محیطی دوران کودکی است. ما از تأثیر محیط خانوادگی ناسالم(مثل وجود سوء استفاده، غفلت و اعتیاد در خانواده) در شکل گیری طرحواره ها کاملاً آگاه هستیم. ما برای وراثت سهم کمتری قائل شده ایم چون پژوهشگران به این نتیجه رسیده اند که بیولوژی نقش کمی در شکل بخشی به الگوهای شخصیتی دیرپا دارد. فرض ما براین است که وراثت از طریق خلق و خو، اثر خود را بر شخصیّت افراد برجای می گذارد. خلق و خو باعث می شود دیگران در دوران کودکی و در حال حاضر با ما به گونه ای خاص رفتار کنند. کودکانی که تحت این شرایط زندگی می کنند، ممکن است طرحواره ی نقص/ شرم در ذهن شان نقش ببندد:



- یکی از خانواده سخت انتقادگر و بددهن بوده است یا شدیداً شما را مؤاخذه می کرده است. رفتارها، گفتارها و ظاهر شما یک لحظه از ترکش انتقادها و تنبیه ها در امان نبوده اند.

- والدین مدام شما را ناامید و سرخورده می کرده اند.

- از طرف پدر یا مادر و یا هر دوی آن ها طرد شده اید و والدین محبّت شان را از شما دریغ کرده اند.

- یکی از اعضای خانواده از نظر جسمی، جنسی یا عاطفی با شما بدرفتاری کرده است.

- در خانواده تمام اشتباهات به گردن شما انداخته شده است.

- والدین دائم به شما می گفته اند که بی ارزش و نالایق هستید و به درد هیچ کاری نمی خورید.

- بارها نامنصفانه با برادران و خواهران خود مقایسه شده اید و الدین، آن ها را به شما ترجیح داده اند.

- یکی از والدین عطای زندگی زناشویی را به لقای آن بخشیده است و شما خودتان را مقصر می دانید و سرزنش می کنید.