سوال 385335

باسلام. در بحث با اهل سنت باید از مباحث ابتدایی تر آغاز کنیم دو فرقه در اصول اعتقادات با هم اتفاق نظر دارند ، هرچند در ظرائف این مباحث (مانند رؤیت خداوند و جبر و اختیار انسان و...) با هم اختلاف نظرهایی دارند. اختلاف اساسی میان شیعه و سنی به مساله خلافت و جانشینی پیامبر اكرم برمیگردد. شیعه براساس ادله ای كه بدان اشاره خواهد شد علی بن ابیطالب را خلیفه بلافصل پامبر اكرم میدانند. این اختلاف میان شیعه و سنی در امر جانشینی پیامبر اكرم در دو ناحیه تجلی می كند ، زیرا از دیدگاه شیعه امام و جانشین پیامبراكرم از دو شان برخوردار است : 1-مرجعیت علمی : یعنی تبیین و تفسیر معصومانه تعالیم وآموزه های دین در هر سه ناحیه عقاید و اخلاق و احكام. 2-حكومت و اداره جامعه : یعنی اجرای تعالیم و دستورات دین در میان جامعه ، اما اهل سنت تنها شان دوم را برای خلیفه پیامبر قائلند. بر این اساس شیعه درتبیین آموزه های اعتقادی و نیزنحوه انجام احكام و مناسك عملی اسلام از علی و اهل بیت پیامبر پیروی كرده و به كلام آنان به عنوان حجت شرعی استناد میكنند و این در حالی است كه اهل سنت از اجتهادات برخی از صحابه و تابعین و ابو حنیفه و مالك و احمد بن حنبل و شافعی پیروی میكنند و همین امر منشا تفاوت نظر میان شیعه و سنی در تبیین بسیاری از ظرائف اعتقادی و كیفیت انجام مناسك و احكام عملی اسلام شده است.
در اینجا لازم است ادله ای كه شیعه به آن تمسك میجوید اشاره ای شود ( لازم به ذكر است كه تمام مطالب ذیل از منابع معتبر نزد اهل سنت نقل شده است) :
1- وقتی پیامبر اكرم به تصریح قران كریم مامور شدند دعوت علنی خود را با دعوت از خویشاوندان نزدیكتر خود آغاز كنند ( « و انذر عشیرتك الاقربین سوره شعرا/ آیه 215 ) ، صریحا به آنان فرمود : هر یك از شما در اجابت دعوت من سبقت گیرد برادر و وصی و خلیفه وجانشین من خواهد بود. « ایكم یؤازرنی علی هذا الامر ان یكون اخی و وصیی و خلیفتی فیكم من بعدی كدامیك از شما مرا یاری می كند كه او برادر و وصی و جانشین من در میان شما بعد از من خواهد بود » و تنها كسی كه در آن جلسه ، یعنی پیش از همه ، اسلام را پذیرفت و دعوت پیامبر اكرم را اجابت كرد علی (ع) بود ، و پیامبر اكرم به دنبال آن دست بر گردن علی گذاشت و فرمود : « ان هذا اخی و وصیی و خلیفتی فیكم فاسمعو له و اطیعوه ، او برادر و وصی و جانشین من در میان شماست پس اوامر او را بشنوید و اطاعت كنید.» پس جمعیت برخواستند در حالی كه می خندیدند و خطاب به ابوطالب میگفتند محمد به تو دستور داد كه از اوامر پسرت اطاعت كنی. ( مسند احمد بن حنبل/ج1/ص111 ، تاریخ طبری/ط.اروپا/ج1/ص1171 ، تاریخ ابن اثیر/ج2/ص222 ، شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید معتزلی/ج13/ص211 ، كنزالعمال/متقی هندی/ج15/ص100و115و130 ،سیره حلبی/الاسلامیه بیروت/ج1/ص285 )
2-پیامبر اكرم پس از بازگشت از حجه الوداع در منطقه غدیر خم توقف نمودند و دستور دادند كسانی را كه از آنجا رد شده بودند بر گردانند وصبر كنند تا كسانی كه هنوز نرسیده اند بییایند-كه حدود دو روز در آن منطقه بسیار گرم طول كشید-آن گاه شروع به سخن كرده و فرمودند: « .. ا لست اولی بكم من انفسكم ، آیا من به شما از خودتان اولی و سزاوارتر نیستم » (اشاره به آیه قرآن: النبی اولی بكم من انفسكم /سوره احزاب/ آیه6 ) جمعیت گفتند بله چنین است ، پیامبر دست علی (ع) را بالا بردند به گونه ایكه سفیدی زیر بغل حضرت پیدا شد ، سپس فرمودند :« فمن كنت مولاه فهذا علی مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاداه وانصر من نصره واخذل من خذله پس هر كسی كه من مولای اویم علی مولای اوست ...» به دنبال این جریان اصحاب آمدند و به علی (ع) تبریك میگفتند و در پیشاپیش آنان ابوبكر و عمر بودند كه ضمن فشردن دست علی (ع) میگفتند : « بخ بخ لك یا بن ابی طالب ، اصبحت مولای و مولا كل مومن و مومنه ، مبارك باد بر تو ای فرزند ابی طالب ، همانا تو مولای من و مولای هر مومن و مومنه شدی.» و نیز به دنبال همین جریان بود كه این آیه شریفه نازل شد: «الیوم اكملت لكم دینكم و اتممت علیكم نعمتی و رضیت لكم الاسلام دینا» سوره مائده / آیه 3
( منابع این حدیث آنقدر زیاد است كه مجال ذكر همه آنها نیست و تنها به ذكر چند منبع اكتفا میكنیم : مسند امام احمد بن حنبل/ج4/ص281 ، تذكره الخواص ابن الجوزی/ص29 ، كنز العمال/متقی هندی/ج6/ص397 ، سر العالمین/امام غزالی/ص12 ، الریاض النضره/طبری/ج2/ص169 ،البدایه و النهایه/ابن كثیر/ج5/ص212 تفسیر امام فخر رازی/ج3/ص63 و.. دهها منبع دیگر )
3-تعیین ولی در آیه « انما ولیكم الله و رسوله والذین آمنو الذین یؤتون الزكاه و هم راكعون ، ولی و سرپرست شما فقط خدا و پیامبر و مومنینی هستند كه در حال ركوع صدقه می دهند.» مائده/آیه55 . بنا بر نقل اهل سنت از ابن عباس و ابوذر و انس بن مالك ، این آیه در شان علی (ع) نازل شده است.
(تفسیر طبری/ج6/ص186 ، اسباب النزول الواحدی/ص133 ، شواهد التنزیل/ج1/ص161 ، انساب الاشراف بلاذری/ص255/ح151 ، تفسیر السیوطی/ ج2/ص293 )
4-عصمت و پاك بودن اهل بیت در آیه تطهیر « انما یرید الله لیذهب عنكم الرجس اهل البیت و یطهركم تطهیرا » سوره احزاب/آیه 33
صاحب شواهد التنزیل از علمای اهل سنت ، بیش از یكصد و سی حدیث از منابع حدیثی اهل سنت در زمینه نزول واختصاص آیه تطهیر به علی و فاطمه و امام حسن و امام حسین ، ذكر كرده است. (شواهد التنزیل حاكم حسكانی/ج2/ص10 تا 92 )
از جمله به شهادت ابوبكر (در جریان مناظره علی ع با او بر سر فدك) [صحیح مسلم و صحیح بخاری به نقل طبرسی در احتجاج/ج1/ص90] ونیز به شهادت عایشه (در بیان شان نزول این ایه ) اختصاص به این بزرگواران دارد و شامل دیگران نمیشود.[صحیح مسلم/ج7/ص121و130].وی میگوید: پیامبر در حالی كه علی و فاطمه و حسن و حسین را زیر پارچه ای جمع كرده بود گفت : اللهم هؤلاء اهل بیتی ، فاذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا. عرض كردم : یا رسول الله آیا من هم از اهل بیت هستم ؟فرمود : نه ، دور شو ، البته تو بر خیری. [شواهد التنزیل/ج2/ص/61/ح682]
همچنین در روایات متعددی آمده كه پس از نزول این آیه پیامبر اكرم تا شش ماه هر روز هنگامی كه برای نماز صبح بیرون می آمد، در خانه فاطمه زهرا
می ایستاد و می فرمود : « الصلوه الصلوه یا اهل البیت انما یرید الله لیذهب عنكم الرجس اهل البیت و یطهركم تطهیرا »[شواهد التنزیل/ج2/ص11] در مورد آیات فضائل اهل بیت كتاب آیات ولایت در قرآن اثر آیت الله مكارم شیرازی بسیار مفید است .
5-حدیث ثقلین كه توسط راویان بسیار زیادی از نبی اكرم نقل شده است : «انی تارك فیكم الثقلین كتاب الله و عترتی اهل بیتی ما ان تمسكتم بهما لن تضلو ابدا و لن یفترقا حتی یردا علی الحوض ، من میروم و دو چیز گرانبها را در میان شما باقی می گذارم كتاب خدا (قرآن) و اهل بیتم ، مادامی كه به این دو چنگ بزنید گمراه نخواهید شد و این دو از هم جدا نمی شوند تا بر سر حوض [كوثر در بهشت] بر من وارد شوند.»[صحیح مسلم/باب فضائل علی بن ابی طالب ،
سنن الترمذی/ج13/ص199و201 ، كنز العمال/ج1/ص48 ، مسند احمد بن حنبل/ج3/ص14و17و26و59 ، سنن بیهقی/ج2/ص148 وج7/ص30 ]
6-پیامبر اكرم فرمود : « مثل اهل بیتی كسفینه نوح من ركبها نجی و من تركها غرق ، اهل بیت من مانند كشتی نوح می مانند ، كسی كه سوار این كشتی شد نجات می یابد و كسی كه از آن تخلف جست هلاك می شود.»[ذخائر العقبی طبری/ص20 ، مستدرك الحاكم/ج2/ص343 وج3/ص150 ، الدر المنثور السیوطی/تفسیر آیه 58 بقره ، كنز العمال متقی هندی/ج6/ص153و216 ، الصواعق ابن حجر/ص75 ، مجمع الزوائد هیثمی/ج9/ص168 ]
7-روایات بسیار زیادی كه پیامبر اكرم در آنها تصریح فرموده كه علی (ع) داناترین مردم به معارف دین است و قول و فعلش از معصیت و خطا مصون و مطابق با دستورات دین است ، مانند :
-« انا مدینه العلم و علی بابها فمن اراد المدینه و الحكمه فلیاتها من بابها ، من شهر علمم و علی در آن است پس كسی كه می خواهد وارد این شهر شود و حكمت بیاموزد باید از در آن وارد شود.»
-« علی مع الحق و الحق مع علی ، علی با حق و حق با علی است.»
-« علی مع القرآن و القرآن مع علی ، علی با قرآن و قرآن با علی است.»
-« من اتخذ علیا اماما لدینه فقد استمسك بالعروه الوثقی ، هركس در امر دینش علی را امام خود قرار دهد به ریسمان محكم چنگ زده است.»
-« الحق علی لسانك و فی قلبك و معك و بین یدیك و نصب عینیك ، ای علی حق بر زبان تو و قلب تو و با تو و پیش روی تو ست.» [مسند احمد بن حنبل / ج 18/ ص 282]
-«من اطاع علیا فقد اطاعنی و من عصی علیا فقد عصانی ، هر كس از علی اطاعت كند از من اطاعت كرده و هركس با علی مخالفت كند با من مخالفت كرده است.» [ مستدرك صحیحین / ج 3/ ص 121و131و139]
-«من یرید ان یحیی حیاتی و یموت موتی و یسكن جنه الخلد التی وعدنی ربی فلیتول علی بن ابیطالب ، فانه لن یخرجكم من هدی و لن یدخلكم فی ضلاله ، هر كس می خواهد زندگییش زندگی من و مرگش مرگ من باشد و در بهشت جاودانی كه پروردگارم به من نوید داده است مستقر شود پس علی را مولی و سرپرست خود قرار دهد ، به درستی كه علی هیچ گاه شما را از حق و هدایت خارج نمی كند و هرگز در گمراهی داخل نمی كند.»
[منتخب فضائل النبی/ص 127و142و143و166 به نقل از منابع معتبر اهل سنت: مستدرك صحیحین ، سنن ترمذی ، كنز العمال ، تفسیر كبیر فخر رازی و . . .]
8-علی كسی است كه پیامبر در مورد او فرمود :
-« علی منی بمنزله راسی من بدنی نسبت علی با من مانند نسبت سرم به بدنم می باشد»
-«انت منی و انا منك تو از منی و من از توام »
-«انت منی بمنزله هارون من موسی نسبت تو به من مانند نسبت هارون با موسی است »
-«انا و علی من شجره واحده و سائر الناس من شجر شتی من و علی از یك درختیم و بقیه مردم از درختان دیگر»
-«انت اخی فی الدنیا و الاخره تو برادر من در دنیا و آخرتی »
-«انت غدا فی الاخره اقرب الخلق منی و علی الحوض خلیفتیی تو فردای قیامت نزدیكترین شخص به من هستی و بر سر حوض كوثر جانشین منی »
-«النظر الی علی عباده نگاه به علی عبادت است »
-«لاعطین الرایه غدا رجلا یحب الله و رسوله و یحبه الله و رسوله فردا پرچم را به دست كسی می دهم كه خدا و رسول را دوست دارد و خدا و رسول او را دوست دارند »
-«حب علی ایمان و بغضه نفاق محبت علی ایمان و بغض و دشمنی با علی نشانه ی كفر است»
-« عن ابی ذر الغفاری و جابر : ما كنا نعرف المنافقین الا ببغض علی بن ابیطالب ، نمی شناختیم منافقین را مگر با بغض نسبت به علی بن ابیطالب ابوذر غفاری : در زمان پیامبر منافقین را جز با نشانه ی بغض علی نمی شناختیم »
-«لا یشم رائحه الجنه من لیس له حب علی كسی كه محبت علی ندارد بوی بهشت را هم استشمام نمی كند»
و ابوبكر در مورد او گفت : هركس دوست دارد به شخصی بنگرد كه بزرگترین منزلت و جایگاه را در نزد نبی اكرم داشت و بیش از همه از از فیض وجود نبی اكرم بهره مند و سیراب شد ، به علی بن ابیطالب بنگرد.
و عمر –بارها پس از مراجعه به علی در حل مسائل و مشكلات فقهی- در باره او گفت : لولا علی هلك عمر
و معاویه (دشمن شماره یك علی ) هنگامی كه خبر شهادت او را شنید در باره اش گفت : ذهب الفقه والعلم بموت علی بن ابیطالب
وابوبكر و عمر و عثمان همواره در مسائل مشكل فقهی مردم را به علی بن ابیطالب ارجاع می دادند.
[كنز العمال- الصواعق المحرقه-الریاض النضره-صحیح بخاری –مسند احمد-مستدرك صحیحین-سنن ترمذی]
شیعیان بر اساس ادله فوق و ادله دیگری معتقدند بعد از رحلت پیامبر علی بن ابیطالب امام و پیشوای بلافصل منصوب از جانب خداست.همچنین پس از ادله ای كه در عصمت علی (ع) گذشت روایات معتبر از امام علی در امامت سایر امامان وارد شده است.
به این دوست سنی مطالعه ی کتاب آنگاه هدایت شدم / دکتر تیجانی را که خود عالمی سنی بوده پیشنهاد و هدیه کنید. در خصوص مسائل تاریخی پیش آمده همچون کتک زدن حضرت زهرا و سقط جنینی آن حضرت علاوه بر نقبهای تاریخی که در مصادر اهل سنت هم آمده روایاتی هم از امامان معصوم همچون امام حسن مجتبی که خود شاهد بوده اند رسیده است که به کتاب فاطمة الزهرا / سید محمد کاظم قزوینی مراجعه میتوان کرد . موفق باشید.